Π Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ ΠΎΡΠΊΡΡΡΡΠ΅ Π‘. Π. ΠΠΈΠ½ΠΎΠ³ΡΠ°Π΄ΡΠΊΠΈΠΌ Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½Π½ΡΠ΅ Π΄Π²ΡΠΌΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΠ°ΠΌΠΈ. ΠΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΠΈ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΉ ΠΈΠ· Π½ΠΈΡ (ΡΠΎΠ΄Ρ Nitrosomonas, Nitrosospira, Nitrosococcus, Nitrosoglobus) ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ NH3 Π΄ΠΎ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΠΎΠΉ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΡ:
ΠΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠΉ (ΡΠΎΠ΄Ρ Nitrobacter, Nitrospira, Nitrococcus) ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΡ Π΄ΠΎ Π°Π·ΠΎΡΠ½ΠΎΠΉ:
ΠΡΠ΄Π΅Π»ΡΠ΅ΠΌΠ°Ρ ΠΏΡΠΈ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π΅ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌΠΈ Π΄Π»Ρ Π°ΡΡΠΈΠΌΠΈΠ»ΡΡΠΈΠΈ CO2 ΠΈ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π΅Π΅ Π΄ΠΎ Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ ΠΈΠ»ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΡΠ³Π»Π΅Π²ΠΎΠ΄ΠΎΠ². ΠΠ°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΈ ΡΠ°Π·Π½ΠΎΠΎΠ±ΡΠ°Π·Π½ΡΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΡ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡΡΠΈΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΡΡ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΡΡΠΈΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΡ:
Π³Π΄Π΅ (CH2O)n β ΡΡΠ»ΠΎΠ²Π½ΠΎΠ΅ ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ³Π»Π΅Π²ΠΎΠ΄Π°.
ΠΠΎ ΡΡΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΡΠ²Π»ΡΡΡΡΡ ΡΠ°ΠΊΡΠ»ΡΡΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌΠΈ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌΠΈ, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΡΠ°ΡΡΠΈ Π½Π° ΡΡΠ΅Π΄Π°Ρ , ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠΈΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π°. ΠΠ΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΡΡΡΠΎΠ³ΠΎ Π°Π½Π°ΡΡΠΎΠ±Π½ΡΠ΅ ΠΌΠ΅ΡΠ°Π½ΠΎΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΡΡ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· ΠΏΠΎ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ:
Π Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π» Π‘. Π. ΠΠΈΠ½ΠΎΠ³ΡΠ°Π΄ΡΠΊΠΈΠΉ, ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ Π½ΠΈΡΡΠ°ΡΡΠ΅ ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Beggiatoa, Thiothrix ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ Π°ΡΡΠΎΠ±Ρ, ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΡΠ΅ ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ ΡΠ΅ΡΠΎΠ²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄ ΠΈ ΡΠΈΠΎΡΡΠ»ΡΡΠ°Ρ Π΄ΠΎ ΡΠ΅ΡΡ ΠΈ ΡΡΠ»ΡΡΠ°ΡΠ°. ΠΠ½ΡΡΡΠΈ ΡΠ°ΠΊΠΈΡ ΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΠΊ ΡΠ°ΡΡΠΎ ΠΎΠ±Π½Π°ΡΡΠΆΠΈΠ²Π°Π΅ΡΡΡ ΡΠ΅ΡΠ°.
Π ΡΠΈΡΠ»Ρ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ ΠΈ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π²ΠΈΠ΄Ρ ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ, Π² ΡΠ°ΡΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ ΡΠΎΠ΄Π° Gallionella, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ ΠΌΠΈΠ½Π΅ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠ° Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·Π° ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ ΠΎΡΠ°Π΄ΠΎΠΊ ΡΡΠ»ΡΡΠΈΠ΄Π° ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·Π°.
Π£ Π²ΡΠ΅Ρ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² Π°ΡΡΠΈΠΌΠΈΠ»ΡΡΠΈΡ CO2 ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ, ΠΊΠ°ΡΠ°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠΎΠΉ ΡΠΈΠ±ΡΠ»ΠΎΠ·ΠΎΠ΄ΠΈΡΠΎΡΡΠ°ΡΠΊΠ°ΡΠ±ΠΎΠΊΡΠΈΠ»Π°Π·ΠΎΠΉ (ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΡ ΠΠ°Π»ΡΠ²ΠΈΠ½Π°):
ΠΠ΅ΡΠ²ΠΈΡΠ½ΡΠΌ ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΎΠΌ ΡΠΈΠΊΡΠ°ΡΠΈΠΈ CO2 ΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ 3-ΡΠΎΡΡΠΎΠ³Π»ΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠ½ΠΎΠ²Π°Ρ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠ°, ΠΈΠ· ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡΡΡΡ Π²ΡΠ΅ ΠΎΡΡΠ°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Ρ ΠΊΠ»Π΅ΡΠΊΠΈ.
ΠΠ»Ρ ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π°ΡΡΠΈΠΌΠΈΠ»ΡΡΠΈΠΈ CO2 Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ ΠΏΡΡΠ΅ΠΌ ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ Π΄ΠΈΡΡΠΈΠΌΠΈΠ»ΡΡΠΈΠΈ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠ±ΡΡΡΠ°ΡΠ° ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠ°ΡΡ ΠΠ’Π€ ΠΈ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΠ΅Π»Ρ (Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΠΏΠΈΡΠΈΠ΄ΠΈΠ½Π½ΡΠΊΠ»Π΅ΠΎΡΠΈΠ΄). ΠΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΈ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΠ΅ ΡΠΈΠΎΠ±Π°ΡΠΈΠ»Π»Ρ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΠΎΡΠΎΠ±ΡΠ΅ Ρ Π°ΡΠ°ΠΊΡΠ΅ΡΠ½ΡΠ΅ Π΄Π»Ρ ΠΏΡΠΎΠΊΠ°ΡΠΈΠΎΡ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ β ΠΊΠ°ΡΠ±ΠΎΠΊΡΠΈΡΠΎΠΌΡ, ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠΈΠ΅ ΡΠΈΠ±ΡΠ»ΠΎΠ·ΠΎΠ΄ΠΈΡΠΎΡΡΠ°ΡΠΊΠ°ΡΠ±ΠΎΠΊΡΠΈΠ»Π°Π·Ρ.
Π Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΠΌΠΎΡΡΠΈ ΠΎΡ ΡΠΎΠ³ΠΎ, ΠΊΠ°ΠΊΠΈΠΌΠΈ Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΠ°ΠΌΠΈ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡΡΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΈΡ ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π»ΡΡΡ Π½Π° Π»ΠΈΡΠΎΡΡΠΎΡΡ (ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² H2, NH3, H2S, Fe ΠΈ Π΄Ρ.) ΠΈ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΡΡΠΎΡΡ (Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΠΎΠ² ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ).
Π’Π°ΠΊΠΈΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠΌ, ΠΏΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Ρ ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π²ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π»ΠΈΡΡ Π½Π° ΡΡΠΈ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΡΠ΅ Π³ΡΡΠΏΠΏΡ:
1. Π€ΠΎΡΠΎΠ»ΠΈΡΠΎΡΡΠΎΡΡ (ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ β ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΡΠΉ ΡΠ²Π΅Ρ, Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² β Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ).
2. Π₯Π΅ΠΌΠΎΠ»ΠΈΡΠΎΡΡΠΎΡΡ (ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ β ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ-Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ, Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² β Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ).
3. Π₯Π΅ΠΌΠΎΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΡΡΠΎΡΡ (ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ β ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ-Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ, Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² β ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ). ΠΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ½ΡΡΠ²ΠΎ ΠΏΠ°ΡΠΎΠ³Π΅Π½Π½ΡΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΠΈΡΡΡ ΠΊ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌ.
ΠΠ·ΠΎΡΠ½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅
ΠΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Ρ Π°Π·ΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π»ΡΡΡ Π½Π° Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΈ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ². ΠΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΠΏΠΎΠ»Π½ΠΎΡΡΡΡ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΡΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π½ΠΎΡΡΠΈ Π² Π°Π·ΠΎΡΠ΅, Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΠΌ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° Π³Π»Π°Π²Π½ΡΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠΌ Π±Π΅Π»ΠΊΠΎΠ² ΠΈ Π½ΡΠΊΠ»Π΅ΠΈΠ½ΠΎΠ²ΡΡ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡ, Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ Π°ΡΠΌΠΎΡΡΠ΅ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΌΠΈΠ½Π΅ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π°Π·ΠΎΡΠ°. ΠΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠ²ΠΎΠ΅Π³ΠΎ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π² Π³ΠΎΡΠΎΠ²ΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡΡ : Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠ°Ρ , ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡΡ , Π²ΠΈΡΠ°ΠΌΠΈΠ½Π°Ρ ΠΈ Π΄Ρ.
Π ΠΈΡ. 19. Π ΠΈΡΡΠ½ΠΎΠΊ ΠΠ°Π»ΡΠΏΠΈΠ³ΠΈ (XVII Π².), ΠΈΠ·ΠΎΠ±ΡΠ°ΠΆΠ°ΡΡΠΈΠΉ ΠΊΠΎΡΠ½ΠΈ Π±ΠΎΠ±ΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ Ρ ΠΊΠΎΡΠ½Π΅Π²ΡΠΌΠΈ ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠ°ΠΌΠΈ (1) ΠΈ ΠΎΠ±ΠΎΠ»ΠΎΡΠΊΠΎΠΉ ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ (2), ΠΈΠ· ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°Π·Π²ΠΈΠ»ΠΎΡΡ Π΄Π°Π½Π½ΠΎΠ΅ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅
Π ΡΠΈΡΠ»Ρ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΡΠ²ΠΎΠ±ΠΎΠ΄Π½ΠΎ ΠΆΠΈΠ²ΡΡΠΈΠ΅ Π² ΠΏΠΎΡΠ²Π΅, ΠΈ ΡΠ°ΠΊ Π½Π°Π·ΡΠ²Π°Π΅ΠΌΡΠ΅ ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΎΠ²ΡΠ΅ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ. ΠΠ΅ΡΠ²ΡΠΉ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»Ρ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ β Clostridium pasteurianum (Π°Π½Π°ΡΡΠΎΠ±) β Π±ΡΠ» ΠΎΡΠΊΡΡΡ Π² 1893 Π³. Π‘. Π. ΠΠΈΠ½ΠΎΠ³ΡΠ°Π΄ΡΠΊΠΈΠΌ. Π 1901 Π³. Π. ΠΠ΅ΠΉΠ΅ΡΠΈΠ½ΠΊ ΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΠ», ΡΡΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡΡ ΡΡΠ²Π°ΠΈΠ²Π°ΡΡ Π°ΡΠΌΠΎΡΡΠ΅ΡΠ½ΡΠΉ Π°Π·ΠΎΡ ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°ΡΡ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ Π°ΡΡΠΎΠ±Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Azotobacter, Π·Π°Π½ΠΈΠΌΠ°ΡΡΠΈΠ΅ ΠΏΠΎ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠ΅ΠΉ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΡΡΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠ΅ ΠΌΠ΅ΡΡΠΎ (Π΄ΠΎ 25 Π³ Π°Π·ΠΎΡΠ° Π½Π° 1 ΠΊΠ³ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°Ρ Π°ΡΠ°), Π½ΠΎ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ ΡΠ°ΡΠΏΡΠΎΡΡΡΠ°Π½Π΅Π½Π½ΡΠ΅ Π² ΠΏΠΎΡΠ²Π΅, ΡΠ΅ΠΌ C. pasteurianum. ΠΠ·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌΠΈ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²Π°ΠΌΠΈ ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°ΡΡ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π²ΠΈΠ΄Ρ Pseudomonas, Bacillus, ΡΠΈΠ°Π½ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ ΠΈ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ. ΠΠ·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΡΠΎΠ΄Π°
Rhizobium ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»ΠΈ Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΎΠ²ΡΡ ΠΏΠΎΡΠΎΠΌΡ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ½ΠΈ, ΡΠ°Π·ΠΌΠ½ΠΎΠΆΠ°ΡΡΡ Π½Π° ΠΊΠΎΡΠ½ΡΡ ΡΡΠ΄Π° Π±ΠΎΠ±ΠΎΠ²ΡΡ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ, ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΡΡΡ Π²ΡΡΠΎΡΡΡ-ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΈ (ΡΠΈΡ. 19). Π Π°Π·ΠΌΠ½ΠΎΠΆΠ°ΡΡΡ Π² Π½ΠΈΡ , ΠΎΠ½ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π²ΡΠ°ΡΠ°ΡΡΡΡ ΠΈΠ· ΠΌΠ΅Π»ΠΊΠΈΡ ΠΏΠ°Π»ΠΎΡΠ΅ΠΊ Π² ΡΠ°Π·Π²Π΅ΡΠ²Π»Π΅Π½Π½ΡΠ΅ ΡΠΎΡΠΌΡ β Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΎΠΈΠ΄Ρ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π½ΡΠΈΠ²Π½ΠΎ ΡΠ²ΡΠ·ΡΠ²Π°ΡΡ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»ΡΡΠ½ΡΠΉ Π°Π·ΠΎΡ. Π‘ΠΈΠΌΠ±ΠΈΠΎΠ· ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΎΠ²ΡΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ Ρ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡΠΌΠΈ Π²Π·Π°ΠΈΠΌΠΎΠ²ΡΠ³ΠΎΠ΄Π΅Π½, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ Rhizobium ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΡΠΈΡΡΡΡ ΡΡΠ΄ ΡΠΈΠ·ΠΈΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΠΉ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π±Π»Π°Π³ΠΎΠΏΡΠΈΡΡΠ½ΠΎ Π²Π»ΠΈΡΡΡ Π½Π° Π±ΠΎΠ±ΠΎΠ²ΡΠ΅ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ. ΠΠΎΡΠ»Π΅ ΡΠ°Π·ΡΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΎΠ² ΠΊΠ»ΡΠ±Π΅Π½ΡΠΊΠΎΠ²ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΆΠΈΠ²ΡΡ Π² ΠΏΠΎΡΠ²Π΅ ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠ°ΠΏΡΠΎΡΠΈΡΡ.
ΠΠ·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½Π°Π²Π»ΠΈΠ²Π°ΡΡ Π°Π·ΠΎΡ (N2) Π΄ΠΎ NH3 Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ ΡΠ»ΠΎΠΆΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΡΠΌΠ΅Π½ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΡ Π½ΠΈΡΡΠΎΠ³Π΅Π½Π°Π·Ρ, ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠ΅ΠΉ ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·ΠΎ, ΠΌΠΎΠ»ΠΈΠ±Π΄Π΅Π½, ΠΌΠ°Π³Π½ΠΈΠΉ. ΠΡΠ° ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° Π½ΡΠΆΠ΄Π°Π΅ΡΡΡ Π² ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠ΅ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΠΎΡΡΡΠΏΠ°ΡΡ ΡΠ΅ΡΠ΅Π· Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΠ΅Π»Ρ Ρ Π½ΠΈΠ·ΠΊΠΈΠΌ ΠΏΠΎΡΠ΅Π½ΡΠΈΠ°Π»ΠΎΠΌ, ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠΈΠΉ Π½Π΅Π³Π΅ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ²ΠΎΠ΅ ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·ΠΎ β ΡΠ΅ΡΡΠ΅Π΄ΠΎΠΊΡΠΈΠ½ (ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΡΠΈΠΊ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ²).
Π¦Π΅ΠΏΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΠ° ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΡΠΎΡΡΠΎΠΈΡ ΠΈΠ· ΡΠ΅ΡΡΠ΅Π΄ΠΎΠΊΡΠΈΠ½Π° (Π€Π΄), Π°Π·ΠΎΡΠ΅ΡΡΠ΅Π΄ΠΎΠΊΡΠΈΠ½Π° (ΠΠ·ΠΎΠ€Π΄) ΠΈ ΠΌΠΎΠ»ΠΈΠ±Π΄ΠΎΡΠ΅ΡΡΠ΅Π΄ΠΎΠΊΡΠΈΠ½Π° (ΠΠΎΠ€Π΄), ΠΈ Π·Π° ΠΎΠ΄ΠΈΠ½ ΡΠ°Π· ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΡΡΡΡ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π΄Π²Π° ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½Π°. ΠΠ»Ρ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄Π½Π΅Π³ΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΠ° ΡΠ°ΡΡ ΠΎΠ΄ΡΠ΅ΡΡΡ 1 ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π° ΠΠ’Π€.
ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ Π΄Π»Ρ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ N2 Π΄ΠΎ NH3 ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅ΡΡΡ ΡΠ΅ΡΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ², ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΡ, ΠΎΡΠ΅Π²ΠΈΠ΄Π½ΠΎ, ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΠΊΠ°Π΅Ρ ΡΠ΅ΡΠ΅Π· ΡΡΠΈ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠ΅ Π΄Π²ΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½Π½ΡΠ΅ ΡΡΠ°Π΄ΠΈΠΈ:
ΠΠΎΠ΄ΡΠΎΠ±Π½ΠΎΠ΅ Π²ΡΡΡΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΌΠ΅Ρ Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΠ° Π³Π΅Π½Π΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΠΊΠΎΠ½ΡΡΠΎΠ»Ρ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΡ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΡΠΎΠ·Π΄Π°ΡΡ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΡΠ΅ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΏΠΎΡΡΠ»ΠΊΠΈ Π΄Π»Ρ ΠΈΡΠΊΡΡΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΠ° ΠΎΠΏΠ΅ΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΡΡΠΈΡ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌ Π² Π³Π΅Π½ΠΎΠΌ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ ΠΈ ΠΊΠΎΠ½ΡΡΡΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΡΡΠ°Π½ΡΠ³Π΅Π½Π½ΡΡ ΡΠ°ΡΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΠΎΠ², ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°ΡΡΠΈΡ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠ΅ΠΉ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΡΡΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΈΠΌΠ΅Π»ΠΎ Π±Ρ ΠΎΠ³ΡΠΎΠΌΠ½ΠΎΠ΅ Π·Π½Π°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π΄Π»Ρ ΡΠ΅Π»ΡΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ Ρ ΠΎΠ·ΡΠΉΡΡΠ²Π°.
ΠΡΠΎΡΠ°Ρ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ°Ρ Π³ΡΡΠΏΠΏΠ° Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½Π° Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌΠΈ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° Π±Π΅Π»ΠΊΠΎΠ² Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΡΡ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² Π°Π·ΠΎΡΠ° ΡΠΎΠ»ΠΈ Π°ΠΌΠΌΠΈΠ°ΠΊΠ°, Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΠΎΠΉ ΠΈ Π°Π·ΠΎΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡ. ΠΠΎΠ΄ΡΡΠΈΡΠ°Π½ΠΎ, ΡΡΠΎ Π½Π° ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠ΅ Π²Π½ΠΎΠ²Ρ Π²ΡΡΠ°ΡΡΠ°ΡΡΠΈΡ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ Π΅ΠΆΠ΅Π³ΠΎΠ΄Π½ΠΎ ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 1,5 ΠΌΠ»ΡΠ΄ ΡΠΎΠ½Π½ Π°Π·ΠΎΡΠ° Π² ΡΠΎΡΠΌΠ΅, Π΄ΠΎΡΡΡΠΏΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡΠΌ. ΠΠΎΡΡΠΎΠΌΡ Π½Π΅Π»ΡΠ·Ρ Π½Π΅ ΠΎΡΠΌΠ΅ΡΠΈΡΡ, ΡΡΠΎ Π°Π·ΠΎΡΡΠΈΠΊΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌ ΠΈ Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌ ΠΏΡΠΈΠ½Π°Π΄Π»Π΅ΠΆΠΈΡ ΠΈΡΠΊΠ»ΡΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ Π²Π°ΠΆΠ½Π°Ρ ΡΠΎΠ»Ρ Π² ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΠΏΠ»ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄ΠΈΡ ΠΏΠΎΡΠ²Ρ (ΡΠΌ. ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π» Β«Π ΠΎΠ»Ρ ΠΌΠΈΠΊΡΠΎΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΠΎΠ² Π² ΠΊΡΡΠ³ΠΎΠ²ΠΎΡΠΎΡΠ΅ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ² Π² ΠΏΡΠΈΡΠΎΠ΄Π΅Β», Π³Π». 15).
ΠΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΡΡΠ° ΠΈ ΡΠ°Π·ΠΌΠ½ΠΎΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π² ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡΡ . ΠΠ΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎ ΠΎΠ³ΠΎΠ²ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ, ΡΡΠΎ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΡΡ ΡΠΎΠ±ΠΎΠΉ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ Π½Π΅ΠΎΠ΄Π½ΠΎΡΠΎΠ΄Π½ΡΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΡ, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΠ΅ ΠΈΠ· Π½ΠΈΡ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΡΡΠ° Π»ΠΈΡΡ Π² ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΡΡ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠ°Ρ , ΠΊΠ°ΠΊ, Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, Francisella tularensis. ΠΠ»Ρ Π΅Π΅ ΡΠΎΡΡΠ° ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅ΡΡΡ Π΄ΠΎΠ±Π°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΊ ΡΡΠ΅Π΄Π΅ ΠΏΠΎ ΠΊΡΠ°ΠΉΠ½Π΅ΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ 10 Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡ. Π ΡΠΎ ΠΆΠ΅ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΡ ΠΈ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΈΠ· ΠΌΠΈΠ½Π΅ΡΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² Π°Π·ΠΎΡΠ°, Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π² ΡΠ΅Ρ Π²ΠΈΡΠ°ΠΌΠΈΠ½Π°Ρ (ΡΠΎΡΡΠΎΠ²ΡΡ ΡΠ°ΠΊΡΠΎΡΠ°Ρ ), ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΡΠ°ΠΌΠΈ Π½Π΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ: Π±ΠΈΠΎΡΠΈΠ½ (Π), ΡΠΈΠ°ΠΌΠΈΠ½ (Π1), ΡΠΈΠ±ΠΎΡΠ»Π°Π²ΠΈΠ½ (Π2), ΠΏΠ°Π½ΡΠΎΡΠ΅Π½ΠΎΠ²Π°Ρ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠ° (Π3), Ρ ΠΎΠ»ΠΈΠ½ (Π4), Π½ΠΈΠΊΠΎΡΠΈΠ½Π°ΠΌΠΈΠ΄ (Π5), ΡΠΎΠ»ΠΈΠ΅Π²Π°Ρ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠ° (Π9) ΠΈ Π΅Π΅ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π²ΠΎΠ΄Π½ΡΠ΅ (Π11) ΠΈ Ρ. ΠΏ. ΠΠ°ΠΊΠΎΠ½Π΅Ρ, Π΅ΡΡΡ ΠΏΠ°ΡΠΎΠ³Π΅Π½Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ Π³ΡΡΠΏΠΏΠ° Π³Π΅ΠΌΠΎΠ³Π»ΠΎΠ±ΠΈΠ½ΠΎΡΠΈΠ»ΡΠ½ΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΠΎΠ² (Haemophilus), ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΡΡΠ° Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π² Π΄ΠΎΠ±Π°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠΈ ΠΊ ΠΏΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΡΠ΅Π΄Π΅ ΡΠ»ΠΎΠΆΠ½ΡΡ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ², ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠΈΡ ΡΡ Π² ΠΊΡΠΎΠ²ΠΈ: Π₯-ΡΠ°ΠΊΡΠΎΡΠΎΠ² (Π³Π΅ΠΌΠΈΠ½) ΠΈ Π΄Ρ. ΠΡΠΎΠΌΠ΅ ΡΠΎΠ³ΠΎ, Π² ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°ΡΠ΅ ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΡ ΠΌΡΡΠ°ΡΠΈΠΉ Π°ΠΌΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΠΏΡΠ΅Π²ΡΠ°ΡΠ°ΡΡΡΡ Π² ΠΌΡΡΠ°Π½ΡΡ, Π½Π΅ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΡΠ΅ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ ΡΠΎΡ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΈΠ½ΠΎΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ°Π±ΠΎΠ»ΠΈΡ ΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠΎΠΌΡ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΠΈΠ΅ΡΡ Π² Π½Π΅ΠΌ. Π’Π°ΠΊΠΈΠ΅ ΠΌΡΡΠ°Π½ΡΡ ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»ΠΈ Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ Π°ΡΠΊΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² (Π»Π°Ρ. auxilium β ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡ ΠΈ Π³ΡΠ΅Ρ. trophe β ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅). ΠΠ½ΠΈ Π²ΠΎ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΠΌ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±ΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΠ΅ΠΉ Π±ΠΈΠΎΡ ΠΈΠΌΠΈΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ.
ΠΠ»Ρ Π½ΠΎΡΠΌΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΆΠΈΠ·Π½Π΅Π΄Π΅ΡΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ, ΠΎΠ±ΡΠ·Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π² ΠΈΠΎΠ½Π°Ρ Na+, K+, Cl-, Ca2+, Mg2+, Mn2+, Fe2+, Cu2+, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ Π² ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ΅ ΠΈ ΡΠ΅ΡΠ΅, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΠΎΡΡΡΠΏΠ°ΡΡ Π² ΠΊΠ»Π΅ΡΠΊΡ ΠΏΡΡΠ΅ΠΌ Π΄ΠΈΡΡΡΠ·ΠΈΠΈ ΠΈ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠ°Π½ΡΠΏΠΎΡΡΠ°.
ΠΡΠ΅ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠ±ΠΌΠ΅Π½Π° Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ² ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΡΡ ΡΠΎΠ±ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΠΏΡ Π²Π·Π°ΠΈΠΌΠΎΡΠ²ΡΠ·Π°Π½Π½ΡΡ Π²ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠΎΡΡΡΠ°Π½ΡΡΠ²Π΅ ΡΠ°ΠΌΠΎΡΠ΅Π³ΡΠ»ΠΈΡΡΠ΅ΠΌΡΡ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΉ. ΠΠ°ΠΆΠ΄Π°Ρ ΠΈΠ· Π½ΠΈΡ ΠΈ ΠΈΡ ΡΠΎΠ²ΠΎΠΊΡΠΏΠ½ΡΠ΅ ΠΏΡΡΠΈ ΠΊΠ°ΡΠ°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΡΡΡΡΡ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΡΡΡΠΈΠΌΠΈ ΡΠ΅ΡΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΠΌΠΈ.