Π‘ΠΏΠΎΡΠΎΠ±Ρ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ
Π£Π³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅
Π ΡΠΈΡΠ»Ρ Π²Π°ΠΆΠ½Π΅ΠΉΡΠΈΡ Ρ ΠΈΠΌΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ ΡΠ»Π΅ΠΌΠ΅Π½ΡΠΎΠ²-ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΠ³Π΅Π½ΠΎΠ², Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΠΉ, ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡ: ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄, Π°Π·ΠΎΡ, Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄ ΠΈ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠΎΠ΄. Π‘Π²ΠΎΡ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π½ΠΎΡΡΡ Π² Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄Π΅ ΠΈ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠΎΠ΄Π΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΡΡΡ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ Π²ΠΎΠ΄Ρ. Π‘Π»ΠΎΠΆΠ½Π΅Π΅ ΠΎΠ±ΡΡΠΎΠΈΡ Π΄Π΅Π»ΠΎ Ρ ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π½ΡΠΌ ΠΈ Π°Π·ΠΎΡΠ½ΡΠΌ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅ΠΌ. ΠΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Ρ ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π΄Π΅Π»ΡΡ Π½Π° Π°ΡΡΠΎΡΡΠΎΡΡ ΠΈ Π³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ.
ΠΡΡΠΎΡΡΠΎΡΡ (Π³ΡΠ΅Ρ. autos β ΡΠ°ΠΌ, trophe β ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅) β ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΠΎΠ»Π½ΠΎΡΡΡΡ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΡΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π½ΠΎΡΡΠΈ Π² ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π΅ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ CO2.
ΠΠ΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ (Π³ΡΠ΅Ρ. heteros β Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠΉ, trophe β ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅, Ρ. Π΅. Β«ΠΏΠΈΡΠ°Π΅ΠΌΡΠ΅ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠΌΠΈΒ») β ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π½Π΅ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΠΈΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π½ΠΎΡΡΠΈ Π² ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ CO2, Π° ΡΡΠ΅Π±ΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π³ΠΎΡΠΎΠ²ΡΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΠΉ. Π ΡΠ²ΠΎΡ ΠΎΡΠ΅ΡΠ΅Π΄Ρ, Π³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π»ΡΡΡ Π½Π° ΡΠ°ΠΏΡΠΎΡΠΈΡΠΎΠ² (Π³ΡΠ΅Ρ. sapros β Π³Π½ΠΈΠ»ΠΎΠΉ, phyton β ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅), Ρ. Π΅. Π³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ², ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠΌ ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ ΡΠ»ΡΠΆΠ°Ρ ΠΌΠ΅ΡΡΠ²ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΡΠ±ΡΡΡΠ°ΡΡ; ΠΈ ΠΏΠ°ΡΠ°Π·ΠΈΡΠΎΠ² (Π³ΡΠ΅Ρ. para β ΠΏΡΠΈ, sitos β ΠΏΠΈΡΠ°), Ρ. Π΅. Π³Π΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ², ΠΆΠΈΠ²ΡΡΠΈΡ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ ΠΆΠΈΠ²ΡΡ ΡΠΊΠ°Π½Π΅ΠΉ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ ΠΈ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ. ΠΠ»Ρ ΠΏΡΠ΅Π²ΡΠ°ΡΠ΅Π½ΠΈΡ CO2 Π² ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅ΡΡΡ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ: ΡΡΠΎΠ±Ρ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΡ CO2 Π² ΠΎΠ΄ΠΈΠ½ ΠΌΠΎΠ»Ρ Π³Π΅ΠΊΡΠΎΠ·Ρ ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 112 ΠΊΠΊΠ°Π». Π‘ΡΡΠ΅ΡΡΠ²ΡΠ΅Ρ Π΄Π²Π° ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠ° ΡΡΠΎΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ β ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· ΠΈ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·.
Π€ΠΠ’ΠΠ‘ΠΠΠ’ΠΠ
Π€ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· β ΡΡΠΎ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ²Π΅ΡΠ°: ΡΠ²ΠΎΠ±ΠΎΠ΄Π½Π°Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΡΠΎΡΠΎΠ½Π° ΠΊΡΠ°ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ²Π΅ΡΠ° (680 Π½ΠΌ) ΞG = 41 ΠΊΠΊΠ°Π»/ΠΌΠΎΠ»Ρ, Π³ΠΎΠ»ΡΠ±ΠΎΠ³ΠΎ (400 Π½ΠΌ) β ΞG = = 65 ΠΊΠΊΠ°Π»/ΠΌΠΎΠ»Ρ. Π ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°ΡΠ΅ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΡΠ°ΡΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΡΡΡ Π·Π΅ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°ΡΠ° Π΅ΠΆΠ΅Π³ΠΎΠ΄Π½ΠΎ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΠ΅Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ 100 ΠΌΠ»ΡΠ΄ ΡΠΎΠ½Π½ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ². ΠΠ° ΡΡΠΎ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 200 ΠΌΠ»ΡΠ΄ ΡΠΎΠ½Π½ CO2, ΠΈ Π² Π°ΡΠΌΠΎΡΡΠ΅ΡΡ Π²ΡΠ΄Π΅Π»ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 145 ΠΌΠ»ΡΠ΄ ΡΠΎΠ½Π½ ΡΠ²ΠΎΠ±ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ O2. ΠΠ±ΡΠ΅Π΅ ΠΊΠΎΠ»ΠΈΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎ ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ, ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΠΌΠΎΠΉ Π΅ΠΆΠ΅Π³ΠΎΠ΄Π½ΠΎ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π°, ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ Π½Π΅ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ 3 β 1021 ΠΠΆ.
Π£ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ ΠΌΠΎΠ±ΠΈΠ»ΠΈΠ·Π°ΡΠΈΡ ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π²ΡΠ°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π΅Π΅ Π² ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ Ρ ΠΈΠΌΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ ΡΠ²ΡΠ·Π΅ΠΉ, Π³Π»Π°Π²Π½ΡΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠΌ Π² Π²ΠΈΠ΄Π΅ ΠΠ’Π€, ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΠΏΠ»Π°ΡΡΠΎΠ², ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΠΈΡ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π» (Π³ΡΠ΅Ρ. chloros β Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠΉ, phyllon β Π»ΠΈΡΡ) β Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠΉ ΠΏΠΈΠ³ΠΌΠ΅Π½Ρ, ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½Π½ΡΠΉ Ρ Π±Π΅Π»ΠΊΠ°ΠΌΠΈ ΠΈ Π»ΠΈΠΏΠΈΠ΄Π°ΠΌΠΈ ΠΈΡ ΠΌΠ΅ΠΌΠ±ΡΠ°Π½. ΠΡΠ½ΠΎΠ²Ρ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Ρ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ ΠΌΠ°Π³Π½ΠΈΠ΅Π²ΡΠΉ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠ»Π΅ΠΊΡ ΠΏΠΎΡΡΠΈΡΠΈΠ½ΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠΈΠΊΠ»Π°, Π±Π»ΠΈΠ·ΠΊΠΈΠΉ ΠΊ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠΌ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠ»Π΅ΠΊΡΠ°ΠΌ ΠΏΠΎΡΡΠΈΡΠΈΠ½Π° (Ρ ΠΆΠ΅Π»Π΅Π·ΠΎΠΌ) β ΡΠΈΡΠΎΡ ΡΠΎΠΌΠ°ΠΌ, Π³Π΅ΠΌΡ ΠΈ Ρ. ΠΏ. ΠΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ°Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΡΠΎΡΠΎΠ½Π° ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ²Π΅ΡΠ°, ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ Π² ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π΅ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° Π²ΠΎΠ·Π±ΡΠΆΠ΄Π°Π΅ΡΡΡ ΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Ρ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ½Π΅ΡΠ³Π΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ Π½Π° Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ, Π° Π·Π°ΡΠ΅ΠΌ ΠΎΠ½ ΡΡΡΠ΅ΠΌΠΈΡΡΡ Π²Π½ΠΎΠ²Ρ Π²ΠΎΠ·Π²ΡΠ°ΡΠΈΡΡΡΡ Π½Π° ΡΠ²ΠΎΠΉ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΠΎΠΉ, ΡΡΠ°Π±ΠΈΠ»ΡΠ½ΡΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³Π΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ, ΠΎΡΠ΄Π°Π²Π°Ρ ΠΏΡΠΈ ΡΡΠΎΠΌ ΠΏΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ΅Π½Π½ΡΡ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ. ΠΡΠ»ΠΈ ΡΠ°ΠΊΠΎΠ΅ Π²ΠΎΠ·Π²ΡΠ°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Π² ΡΠΈΡΡΠΎΠΌ ΠΏΡΠ΅ΠΏΠ°ΡΠ°ΡΠ΅ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π°, ΠΏΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ΅Π½Π½Π°Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΠΈΡΠΏΡΡΠΊΠ°Π΅ΡΡΡ Π² Π²ΠΈΠ΄Π΅ ΡΠ²Π΅ΡΠ°. ΠΠ΄Π½Π°ΠΊΠΎ Π² ΠΊΠ»Π΅ΡΠΊΠ΅ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π» ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½ ΡΠΎ ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΌΠΈ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π°ΠΌΠΈ, ΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠΎΠΌΡ Π²ΠΎΠ·Π±ΡΠΆΠ΄Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ ΠΎΡΡΡΠ²Π°Π΅ΡΡΡ ΠΎΡ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Ρ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° ΠΈ ΡΡΠ°Π½ΡΠΏΠΎΡΡΠΈΡΡΠ΅ΡΡΡ ΡΡΠΈΠΌΠΈ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π°ΠΌΠΈ β ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΡΠΈΠΊΠ°ΠΌΠΈ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ². ΠΠ½ΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄Π°ΡΡ Π΅Π³ΠΎ ΠΏΠΎ Π·Π°ΠΌΠΊΠ½ΡΡΠΎΠΉ ΡΠ΅ΠΏΠΈ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ Π²Π½Π΅ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Ρ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π°. ΠΠΎΠ·Π±ΡΠΆΠ΄Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ ΠΏΠΎΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½Π½ΠΎ ΠΎΡΠ΄Π°Π΅Ρ ΡΠ²ΠΎΡ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠ°Ρ ΠΈ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΠΠ’Π€ ΠΈΠ· ΠΠΠ€ ΠΈ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°, Π° Π΄Π°Π»Π΅Π΅ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ Π²ΠΎΠ·Π²ΡΠ°ΡΠ°Π΅ΡΡΡ Π½Π° ΡΠ²ΠΎΠ΅ ΠΏΡΠ΅ΠΆΠ½Π΅Π΅ ΠΌΠ΅ΡΡΠΎ Π² ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π΅ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π°, ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΠΉ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ°ΡΡ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠΉ ΡΠΎΡΠΎΠ½. Π Ρ ΠΎΠ΄Π΅ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΠ° Π²ΠΎΠ·Π±ΡΠΆΠ΄Π΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½Π° ΠΏΠΎ ΠΊΡΠ°ΠΉΠ½Π΅ΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ Π΄Π²Π° ΠΈΠ· Π΅Π³ΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΡΠΈΠΊΠΎΠ² ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΠΌΠΎΠ±ΠΈΠ»ΠΈΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΡ ΡΠ°ΡΡΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΠΈΠΌΠΎΠΉ ΠΈΠΌ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΠΠ’Π€ (ΡΠΈΡ. 18). Π ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠ΅ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠ²ΡΠ·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ, Π½ΠΎ ΠΈ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· ΡΠ³Π»Π΅Π²ΠΎΠ΄ΠΎΠ², Π² ΡΠ°ΡΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ, ΠΏΡΡΠ΅ΠΌ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ CO2, Ρ. Π΅. Π΄ΠΎΠ±Π°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΊ Π½Π΅ΠΉ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΠΈ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄Π°. ΠΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠΌ ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΡΠ»ΡΠΆΠΈΡ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π», Π° ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠΌ ΠΏΡΠΎΡΠΎΠ½ΠΎΠ² β Π²ΠΎΠ΄Π°.
Π ΠΈΡ. 18. ΠΡΠΎΡΠ΅ΡΡ ΡΠΈΠΊΠ»ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΈΠ»ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ, ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄ΡΡΠ²ΠΎΠΌ ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠ³ΠΎ Π² ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π΅ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½, ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½Π΅ΡΠ΅Π½Π½ΡΠΉ Π½Π° Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³Π΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ Π±Π»Π°Π³ΠΎΠ΄Π°ΡΡ ΠΏΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠΎΡΠΎΠ½Π° ΡΠ²Π΅ΡΠ°, ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ²Π°Π΅Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ, Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΡΡ Π΄Π»Ρ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΠ’Π€ (ΠΏΠΎ Π. ΠΠ΅Π½ΠΈΠ½Π³Π΅ΡΡ)
Π Π΅Π°ΠΊΡΠΈΡ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Π² Π΄Π²Π΅ ΡΠ°Π·Ρ. Π ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠΉ (ΡΠ²Π΅ΡΠΎΠ²ΡΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ) β ΠΏΠΎΠ΄ Π΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠΎΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° ΠΏΠ΅ΡΠ΅Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Π² Π²ΠΎΠ·Π±ΡΠΆΠ΄Π΅Π½Π½ΠΎΠ΅ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠ΅;
Π·Π°ΡΠ΅ΠΌ, Π²ΠΎΠ·Π²ΡΠ°ΡΠ°ΡΡΡ Π² ΡΠ²ΠΎΠ΅ ΠΎΠ±ΡΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠ½Π΅ΡΠ³Π΅ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ΅ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠ΅, ΠΎΠ½ ΠΎΡΠ²ΠΎΠ±ΠΎΠΆΠ΄Π°Π΅Ρ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠ°Ρ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΡΠ°ΠΊΠΈΡ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ», ΠΊΠ°ΠΊ ΠΠ’Π€ ΠΈ ΠΠΠΠ€Π2. ΠΠΎ Π²ΡΠΎΡΠΎΠΉ ΡΠ°Π·Π΅ (ΡΠ΅ΠΌΠ½ΠΎΠ²ΡΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΈ) ΠΠ’Π€ ΠΈ ΠΠΠΠ€Π2 ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡΡΡ Π΄Π»Ρ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ CO2 Π² Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ.
Π‘ΡΠΌΠΌΠ°ΡΠ½Π°Ρ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΡ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° ΡΠ°ΠΊΠΎΠ²Π°:
Π’Π°ΠΊΠΈΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠΌ, ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Π° Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠ°Ρ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ ΡΠΎΠ±ΠΎΠΉ ΠΊΠΎΠ½Π΅ΡΠ½ΡΠΉ ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π° (Π½Π°ΡΡΠ΄Ρ Ρ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠΎΠ΄ΠΎΠΌ), ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠΈΡ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠΎΠ΅ ΠΊΠΎΠ»ΠΈΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎ ΡΠΎΠ»Π½Π΅ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ (ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 690 ΠΊΠΊΠ°Π» Π½Π° 1 ΠΌΠΎΠ»Ρ), Π·Π°ΠΊΠ»ΡΡΠ΅Π½Π½ΠΎΠΉ Π² Π΅Π΅ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»ΡΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΡΡΡΠΊΡΡΡΠ΅. ΠΠ΅ΡΠ΅ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ ΠΈΠ·Π²Π»Π΅ΠΊΠ°ΡΡ ΡΡΡ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΠΏΡΡΠ΅ΠΌ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°ΡΡΠ΅ΠΏΠ»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ»Ρ Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΠ³ΠΎ, ΡΡΠΎΠ±Ρ Β«Π·Π°ΠΊΠΎΠ½ΡΠ΅ΡΠ²ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡΒ» ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°ΡΡΡΡΡ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ Π² ΡΠΎΡΠΌΠ΅ Π²Π½ΠΎΠ²Ρ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΡΡΡΠΈΡ ΡΡ ΠΌΠΎΠ»Π΅ΠΊΡΠ» ΠΠ’Π€ β ΡΠ½ΠΈΠ²Π΅ΡΡΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ Ρ ΡΠ°Π½ΠΈΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ ΠΈ Π½ΠΎΡΠΈΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ, Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΠΉ Π΄Π»Ρ ΠΆΠΈΠ·Π½ΠΈ Π²ΡΠ΅Ρ ΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΠΊ.
Π ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌ β ΡΠΎΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌ β ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ ΡΠΈΠ°Π½ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ (ΡΠΈΠ½Π΅-Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΡΠ»ΠΈ), ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ ΠΈ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π°ΡΡ Π΅Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ.
Π¦ΠΈΠ°Π½ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ β ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΠ΅ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΡΠ½ΡΠ΅ Π½ΠΈΡΡΠ°ΡΡΠ΅ ΠΈ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΡΠ½ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ, ΡΡΠ΅Π΄ΠΈ Π½ΠΈΡ Π΅ΡΡΡ ΠΏΠΎΠ΄Π²ΠΈΠΆΠ½ΡΠ΅ ΡΠΎΡΠΌΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄Π²ΠΈΠ³Π°ΡΡΡΡ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ. Π£ ΡΠΈΠ°Π½ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈ Ρ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ, ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π· ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° ΠΈ ΡΠΎΠΏΡΠΎΠ²ΠΎΠΆΠ΄Π°Π΅ΡΡΡ Π²ΡΠ΄Π΅Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠ²ΠΎΠ±ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΠΎΠ΄Π°.
ΠΡΡ Π΅Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ (ΡΠΊΡΡΡΠ΅ΠΌΠ°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ Π³Π°Π»ΠΎΡΠΈΠ»Ρ) ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΡΡ ΠΎΡΠΎΠ±ΡΡ ΡΠΎΡΠΌΡ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π°. Π£ Π½ΠΈΡ Π²ΠΌΠ΅ΡΡΠΎ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Π° Π² ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π΅ ΡΡΠ°ΡΡΠ²ΡΠ΅Ρ ΠΎΡΠΎΠ±ΡΠΉ ΠΏΠΈΠ³ΠΌΠ΅Π½Ρ β Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΎΡΠΎΠ΄ΠΎΠΏΡΠΈΠ½ (ΠΊΠΎΠΌΠΏΠ»Π΅ΠΊΡ ΠΊΠ°ΡΠΎΡΠΈΠ½ΠΎΠΈΠ΄Π° ΡΠ΅ΡΠΈΠ½Π°Π»Ρ Ρ Π±Π΅Π»ΠΊΠΎΠΌ), ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΉ ΠΏΠΎΠ΄ Π²Π»ΠΈΡΠ½ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠ²Π΅ΡΠ° ΠΏΡΠ΅ΡΠ΅ΡΠΏΠ΅Π²Π°Π΅Ρ ΡΠΎΡΠΎΡ ΠΈΠΌΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΏΡΠ΅Π²ΡΠ°ΡΠ΅Π½ΠΈΡ, Π½Π΅ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎ ΡΠΎΠΏΡΡΠΆΠ΅Π½Π½ΡΠ΅ Ρ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΎΠΌ ΠΠ’Π€.
ΠΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ ΠΈ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°Ρ ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΠ΅ ΠΏΠΎ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Ρ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Ρ (Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΎΡ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π»Ρ a, b, c, d ΠΈ e) ΠΈ ΠΊΠ°ΡΠΎΡΠΈΠ½ΠΎΠΈΠ΄Ρ. ΠΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ½ΡΡΠ²ΠΎ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ β ΠΌΠ΅Π»ΠΊΠΈΠ΅, Π½Π΅ΠΏΠΎΠ΄Π²ΠΈΠΆΠ½ΡΠ΅ Π³ΡΠ°ΠΌΠΎΡΡΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΏΠ°Π»ΠΎΡΠΊΠΈ. ΠΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½Ρ Π³ΡΠ°ΠΌΠΎΡΡΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠΌΠΈ ΠΏΠ°Π»ΠΎΡΠΊΠ°ΠΌΠΈ, ΠΊΠΎΠΊΠΊΠ°ΠΌΠΈ ΠΈΠ»ΠΈ ΡΠΏΠΈΡΠΈΠ»Π»Π°ΠΌΠΈ ΠΈ ΡΠ°ΡΡΠΎ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΠΆΠ³ΡΡΠΈΠΊΠΈ. Π£ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ Ρ Π»ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»Π» Π·Π°ΠΌΠ°ΡΠΊΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΠΎ-ΠΊΡΠ°ΡΠ½ΡΠΌ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΊΠΎΡΠΈΡΠ½Π΅Π²ΡΠΌ ΠΏΠΈΠ³ΠΌΠ΅Π½ΡΠΎΠΌ, Π° ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡΡΠΈΠΉ Π°ΠΏΠΏΠ°ΡΠ°Ρ Π·Π°ΠΊΠ»ΡΡΠ΅Π½ Π² ΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΡΠ½ΡΡ ΠΌΠ΅ΠΌΠ±ΡΠ°Π½Ρ, Ρ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΡ β Π² ΠΊΠ»Π΅ΡΠΎΡΠ½ΡΡ ΠΌΠ΅ΠΌΠ±ΡΠ°Π½Ρ ΠΈΠ»ΠΈ Π² ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½Π΅Π»Π»Ρ β Ρ Π»ΠΎΡΠΎΠ±ΠΈΡΠΌ-Π²Π΅Π·ΠΈΠΊΡΠ»Ρ, Π»ΠΎΠΊΠ°Π»ΠΈΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΠ΅ Π² ΡΠΈΡΠΎΠΏΠ»Π°Π·ΠΌΠ΅ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΌΠ΅ΠΌΠ±ΡΠ°Π½Π΅. Π ΠΎΡΠ»ΠΈΡΠΈΠ΅ ΠΎΡ ΡΠ°ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ, Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΡΠ»Π΅ΠΉ ΠΈ ΡΠΈΠ°Π½ΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ ΠΏΡΠΈ ΡΠΎΡΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π΅ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ ΠΈ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π½Π΅ Π²ΡΠ΄Π΅Π»ΡΡΡ O2, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ Π΄Π»Ρ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ CO2 ΠΎΠ½ΠΈ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΠΎΠ² ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² Π½Π΅ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄ H2O, Π° Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄ H2S. ΠΡΠΈ ΡΡΠΎΠΌ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ H2S Π΄ΠΎ H2SO4:
Π° Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΠΎΠ±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ β Π΄ΠΎ S2:
ΠΠ΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΡΡΠΏΡΡΠ½ΡΠ΅ ΠΈ Π·Π΅Π»Π΅Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ Π΄ΠΎΠ½ΠΎΡΠ° ΡΠ»Π΅ΠΊΡΡΠΎΠ½ΠΎΠ² ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ ΡΠ΅ΡΡ ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ Π΅Π΅ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ (ΡΠΈΠΎΡΡΠ»ΡΡΠ°Ρ, ΡΡΠ»ΡΡΠΈΡ). ΠΡΠ΅ ΠΎΠ½ΠΈ ΡΠ²Π»ΡΡΡΡΡ ΠΎΠ±ΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠΌΠΈ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΠ΅ΠΌΠΎΠ², Π³Π΄Π΅ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡΡΡ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π±Π»Π°Π³ΠΎΠΏΡΠΈΡΡΠ½ΡΠ΅ Π΄Π»Ρ Π½ΠΈΡ ΡΠΎΡΠ΅ΡΠ°Π½ΠΈΡ Π°Π½Π°ΡΡΠΎΠ±Π½ΡΡ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΠΉ, ΡΠ²Π΅ΡΠ° ΠΈ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ.
Π₯ΠΠΠΠ‘ΠΠΠ’ΠΠ
Π ΡΡΡΠΊΠΈΠΌ ΡΡΠ΅Π½ΡΠΌ Π‘. Π. ΠΠΈΠ½ΠΎΠ³ΡΠ°Π΄ΡΠΊΠΈΠΌ Π² 1880 β 1890 Π³Π³. Π±ΡΠ»ΠΎ ΠΎΠ±Π½Π°ΡΡΠΆΠ΅Π½ΠΎ, ΡΡΠΎ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π³ΡΠ°ΠΌΠΎΡΡΠΈΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠ²ΠΎΠ΅Π³ΠΎ ΡΠΎΡΡΠ° ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π°, Ρ. Π΅. ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ, ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠ°Π΅ΠΌΡΡ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ ΠΎΠΊΠΈΡΠ»Π΅Π½ΠΈΡ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΡ ΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΠΉ. Π’Π°ΠΊΠΈΠ΅ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»ΠΈ Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠΎΠ². ΠΠΌ Π±ΡΠ»ΠΎ ΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΎ, ΡΡΠΎ Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΡ Ρ Π°ΡΠ°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠ·ΡΡΡΡΡ Π΄Π²ΡΠΌΡ Π²Π°ΠΆΠ½Π΅ΠΉΡΠΈΠΌΠΈ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡΠΌΠΈ:
1. ΠΠ±Π»Π°Π΄Π°ΡΡ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΎΠΉ ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΡΠΈΡΠ½ΠΎΡΡΡΡ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ Π½Π΅ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠ° ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ.
2. ΠΡΠ΅Π½Ρ ΡΠ°ΡΡΠΎ ΠΎΠ½ΠΈ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π½Π΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΡ Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΡΠ³Π»Π΅ΡΠΎΠ΄Π° ΠΈ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΠΈ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π°, Π½ΠΎ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄Π½ΠΈΠ΅ Π΄Π°ΠΆΠ΅ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΡΠ³Π½Π΅ΡΠ°ΡΡ ΠΈΡ ΡΠΎΡΡ.
Π Ρ Π΅ΠΌΠΎΠ°Π²ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ°ΠΌ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ ΠΎΡΠΊΡΡΡΡΠ΅ Π‘. Π. ΠΠΈΠ½ΠΎΠ³ΡΠ°Π΄ΡΠΊΠΈΠΌ Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½Π½ΡΠ΅ Π΄Π²ΡΠΌΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΠ°ΠΌΠΈ. ΠΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΠΈ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΉ ΠΈΠ· Π½ΠΈΡ (ΡΠΎΠ΄Ρ Nitrosomonas, Nitrosospira, Nitrosococcus, Nitrosoglobus) ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ NH3 Π΄ΠΎ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΠΎΠΉ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΡ:
ΠΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠΉ (ΡΠΎΠ΄Ρ Nitrobacter, Nitrospira, Nitrococcus) ΠΎΠΊΠΈΡΠ»ΡΡΡ Π°Π·ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ ΠΊΠΈΡΠ»ΠΎΡΡ Π΄ΠΎ Π°Π·ΠΎΡΠ½ΠΎΠΉ:
ΠΡΠ΄Π΅Π»ΡΠ΅ΠΌΠ°Ρ ΠΏΡΠΈ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π΅ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΈΡ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ Π½ΠΈΡΡΠΈΡΠΈΡΠΈΡΡΡΡΠΈΠΌΠΈ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌΠΈ Π΄Π»Ρ Π°ΡΡΠΈΠΌΠΈΠ»ΡΡΠΈΠΈ CO2 ΠΈ Π²ΠΎΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π΅Π΅ Π΄ΠΎ Π³Π»ΡΠΊΠΎΠ·Ρ ΠΈΠ»ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΡΠ³Π»Π΅Π²ΠΎΠ΄ΠΎΠ². ΠΠ°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΈ ΡΠ°Π·Π½ΠΎΠΎΠ±ΡΠ°Π·Π½ΡΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΡ Ρ Π΅ΠΌΠΎΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·ΠΈΡΡΡΡΠΈΡ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΉ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΡΡ Π²ΠΎΠ΄ΠΎΡΠΎΠ΄Π½ΡΠ΅ Π±Π°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠΈ, ΠΎΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π»ΡΡΡΠΈΠ΅ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΡ: