Π ΡΠΎ, ΡΡΠΎ Π»ΡΠ΄ΠΈ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΡΡΡ Π²ΡΠ΅ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΠΌΠΈ, Π²ΡΠ΅Π³Π΄Π° Π±ΡΠ»ΠΎ ΡΡΡΠ΄Π½ΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅ΡΠΈΡΡ, Π΅ΡΠ»ΠΈ ΡΡΠ΅ΡΡΡ Π²ΡΡ ΠΌΠ°ΡΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡ Π»ΠΈΡΠ°ΠΌ Ρ Π½Π΅Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ IQ, ΠΈΠΌΠ΅ΡΡΠΈΠΌ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ, ΠΈ ΠΈΠΌΠΌΠΈΠ³ΡΠ°ΡΠΈΡ Π»ΡΠ΄Π΅ΠΉ Ρ Π½ΠΈΠ·ΠΊΠΈΠΌ IQ Π½Π° ΠΠ°ΠΏΠ°Π΄ ΠΈΠ· ΠΠ΅ΠΊΡΠΈΠΊΠΈ, ΠΡΡΠΈΠΊΠΈ ΠΈ ΡΡΡΠ°Π½ ΠΠ»ΠΈΠΆΠ½Π΅Π³ΠΎ ΠΠΎΡΡΠΎΠΊΠ°. Π ΠΏΠ΅ΡΠΈΠΎΠ΄ Ρ 1992 ΠΏΠΎ 2003 Π³Π³. ΠΎΡΠΌΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎ ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠ΅ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ Π³ΡΠ°ΠΌΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ Π²ΡΠΏΡΡΠΊΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΠΊΠΎΠ»Π»Π΅Π΄ΠΆΠ΅ΠΉ (Wikipedia, Β«LiteracyΒ»). ΠΡΠ»ΠΈ Π±Ρ ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΡΠΉ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ°Π»ΡΡ, Π½Π΅ Π±ΡΠ»ΠΎ Π±Ρ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ ΠΏΠΎΠ΄Π³ΠΎΡΠΎΠ²ΠΊΠΈ Π²ΡΠΏΡΡΠΊΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ², ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°ΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ Π¨ΠΊΠΎΠ»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΎΡΠ΅Π½ΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ΅ΡΡΠ° ΠΈ ΠΈΠ·ΠΌΠ΅Π½Π΅Π½ΠΈΡ Π΅Π³ΠΎ Π½ΠΎΡΠΌΠ°ΡΠΈΠ²ΠΎΠ² (Levin, 1997, Ρ. 233; Herrnstein, 1994, Ρ. 773), ΡΠΏΡΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌ ΠΈ ΡΡΠ΅Π±Π½ΠΈΠΊΠΎΠ², ΠΎΠ±Π΅Π΄Π½Π΅Π½ΠΈΡ ΠΊΡΠ»ΡΡΡΡΡ, ΠΏΡΠ±Π»ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΉ ΡΠΈΠΏΠ° Β«ΠΠ°ΡΠΈΡ Π² ΠΎΠΏΠ°ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈΒ» [185 - National Commission on Excellence in Education, April, 1983.], ΠΏΡΠ΅ΠΌΠΈΠΈ ΠΠ°ΡΠ²ΠΈΠ½Π° [186 - ΠΡΠ΅ΠΌΠΈΡ ΠΠ°ΡΠ²ΠΈΠ½Π° (Β«Darwin AwardsΒ») ΠΏΡΠΈΡΡΠΆΠ΄Π°Π΅ΡΡΡ Π»ΡΠ΄ΡΠΌ, ΡΠ»ΡΡΡΠ°ΡΡΠΈΠΌ Π³Π΅Π½ΠΎΡΠΎΠ½Π΄ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π° ΠΏΡΡΠ΅ΠΌ ΡΠ°ΠΌΠΎΡΡΡΡΠ°Π½Π΅Π½ΠΈΡ β Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, ΡΠ΅ΠΌ, ΠΊΡΠΎ ΠΏΠΎ Π³Π»ΡΠΏΠΎΡΡΠΈ Π»ΠΈΡΠΈΠ»ΡΡ ΠΆΠΈΠ·Π½ΠΈ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΏΠΎΡΠ΅ΡΡΠ» ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡ Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ.] ΠΈ ΠΏΠΎΡΠΎΠ±ΠΈΠΉ Β«Π΄Π»Ρ ΡΠ°ΠΉΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ²Β» [187 - Π₯ΠΎΡΡ Π½Π΅Ρ Β«ΠΠ²Π°Π½ΡΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΠΌΠ΅Ρ Π°Π½ΠΈΠΊΠΈ Π΄Π»Ρ ΡΠ°ΠΉΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ²Β», ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²ΡΠ΅Ρ ΠΏΠΎΡΠΎΠ±ΠΈΠ΅ Β«ΠΠΉΠ½ΡΡΠ΅ΠΉΠ½ Π΄Π»Ρ ΡΠ°ΠΉΠ½ΠΈΠΊΠΎΠ²Β».]. ΠΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠΊΠ°Ρ Β«ΠΌΡΠ·ΡΠΊΠ°Β» ΡΠ²ΠΎΠ΄ΠΈΡΡΡ ΠΊ Π±Π΅ΡΠΊΠΎΠ½Π΅ΡΠ½ΡΠΌ ΠΏΠΎΠ²ΡΠΎΡΠ°ΠΌ ΠΈ Π±ΠΎΡ Π±Π°ΡΠ°Π±Π°Π½ΠΎΠ² ΠΈ Π²ΡΠ΅ ΠΌΠ΅Π½ΡΡΠ΅ Π½Π°ΠΏΠΎΠΌΠΈΠ½Π°Π΅Ρ ΠΠ΅ΡΡ ΠΎΠ²Π΅Π½Π°, ΠΡΠΎΠΊΠΎΡΡΠ΅Π²Π° ΠΈΠ»ΠΈ Ρ ΠΎΡΡ Π±Ρ Π ΠΈΡΠ°ΡΠ΄Π° Π ΠΎΠ΄ΠΆΠ΅ΡΡΠ° ΠΈΠ»ΠΈ ΠΠΆΠΎΡΠ΄ΠΆΠ° ΠΠ΅ΡΡΠ²ΠΈΠ½Π°, Π° ΠΈΡΠΊΡΡΡΡΠ²ΠΎΠΌ Π½Π°Π·ΡΠ²Π°ΡΡΡΡ ΠΌΠΎΡΠ° ΠΈ ΡΠ΅ΠΊΠ°Π»ΠΈΠΈ, Π° Π½Π΅ Π Π΅ΠΌΠ±ΡΠ°Π½Π΄Ρ ΠΈ ΠΠΈΠΊΠ΅Π»Π°Π½Π΄ΠΆΠ΅Π»ΠΎ. Π Π½Π΅Π΄Π°Π²Π½Π΅ΠΌ Π°Π½Π³Π»ΠΈΠΉΡΠΊΠΎΠΌ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ²Π΅ΡΠ΄ΠΈΠ»ΠΎΡΡ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°Π½Π½ΠΎΠ΅: Β«ΠΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ 11-Π»Π΅ΡΠ½ΠΈΡ Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ Π·Π° ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄Π½ΠΈΠ΅ Π΄Π²Π° Π΄Π΅ΡΡΡΠΈΠ»Π΅ΡΠΈΡ ΡΠ½ΠΈΠ·ΠΈΠ»ΡΡ Π½Π° ΡΡΠ΅Ρ Π»Π΅ΡΠ½ΠΈΠΉ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°ΡΠ΅Π»ΡΒ» [188 - ΠΠ°Π½Π½ΡΠ΅ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠΎΡΠΎΠ² ΠΠΎΠ½Π΄ΠΎΠ½ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ½ΠΈΠ²Π΅ΡΡΠΈΡΠ΅ΡΠ° ΠΠ°ΠΉΠΊΠ»Π° Π¨Π°ΠΉΠ΅ΡΠ° (Michael Shayer) ΠΈ Π€ΠΈΠ»ΠΈΠΏΠ° ΠΠ΄ΠΈ (Philip Adey).].
ΠΠΎ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡΠΈΠΌΡΡ Π΄Π°Π½Π½ΡΠΌ, ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΡ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° Π²ΡΠ΅Π³ΠΎ Π½Π°ΡΠ΅Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π‘Π¨Π, Π½ΠΎ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎΠΊΠΎΠΆΠΈΡ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ°Π΅ΡΡΡ Π±ΡΡΡΡΠ΅Π΅, ΡΠ΅ΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ Π±Π΅Π»ΡΡ (Vining, 1982, 1995; Lynn, 2004; Van Court, 1985; Sailer, 2006). ΠΡΠΎΡ Π²ΡΠ²ΠΎΠ΄ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π°Π½ Π½Π° Π΄Π°Π½Π½ΡΡ , ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°ΡΡΠΈΡ , ΡΡΠΎ ΠΊΠ°ΠΊ Π΄Π»Ρ Π±Π΅Π»ΡΡ , ΡΠ°ΠΊ ΠΈ Π΄Π»Ρ ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎΠΊΠΎΠΆΠΈΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π½ΠΈΠ·ΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° ΡΠΎΠΏΡΡΠΆΠ΅Π½ Ρ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ΠΉ ΠΏΠ»ΠΎΠ΄ΠΎΠ²ΠΈΡΠΎΡΡΡΡ, Ρ ΠΎΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎΠΊΠΎΠΆΠΈΡ ΡΡΠΎ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Ρ Π°ΡΠ°ΠΊΡΠ΅ΡΠ½ΠΎ (ΡΠΌ. ΠΠ»Π°Π²Ρ 11 ΠΈ ΡΠ°Π±Π»ΠΈΡΡ 32β1).
Π‘ΠΎΠ³Π»Π°ΡΠ½ΠΎ ΠΠ΅ΠΆΠ΄ΡΠ½Π°ΡΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΉ Π±Π°Π·Π΅ Π΄Π°Π½Π½ΡΡ ΠΡΡΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΠΏΠΈΡΠΈ Π½Π°ΡΠ΅Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π‘Π¨Π (2005), Π½Π°ΡΠ΅Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΌΠΈΡΠ°, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠ΅ Π² 2000 Π³. ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ»ΠΎ ΡΡΡΡ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ 6 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠ°ΡΠ΄ΠΎΠ², ΠΊ 2013 Π³. Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ½ΠΎ Π²ΡΡΠ°ΡΡΠΈ Π΄ΠΎ 7 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠ°ΡΠ΄ΠΎΠ², Π° ΠΊ 2050 Π³. β Π΄ΠΎ 9 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠ°ΡΠ΄ΠΎΠ². ΠΠΎΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΡ Π‘Π¨Π ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΡΠ²Π΅Π»ΠΈΡΠΈΠ²Π°Π΅ΡΡΡ: Π² 2000 Π³. ΠΎΠ½Π° ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ»Π° 280 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠΎΠ½ΠΎΠ², Π² 2010 Π³. Π΅Π΅ ΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ ΡΠΎΡΡΠ°Π²ΠΈΡ 310 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠΎΠ½ΠΎΠ², Π° ΠΊ 2040 Π³. β ΡΡΡΡ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ 400 ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠΎΠ½ΠΎΠ². Π£ΡΠΈΡΡΠ²Π°Ρ, ΡΡΠΎ ΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ Π±Π΅Π»ΡΡ ΠΈ Π°Π±ΠΎΡΠΈΠ³Π΅Π½ΠΎΠ² ΠΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΠ·ΠΈΠΈ, ΠΈΠΌΠ΅ΡΡΠΈΡ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ IQ, ΡΠ½ΠΈΠΆΠ°Π΅ΡΡΡ, Π² ΡΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ ΠΏΠΎΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΉ Ρ Π½ΠΈΠ·ΠΊΠΈΠΌ IQ ΡΠ²Π΅Π»ΠΈΡΠΈΠ²Π°Π΅ΡΡΡ, ΠΎΠ±ΡΠ΅ΠΌΠΈΡΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°ΡΠ΅Π»Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ΅Π½ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ°ΡΡΡΡ.
ΠΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΠΎΡΠ±ΠΎΡ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°ΠΠΎ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ ΠΎΡΠ΄Π°Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΎΡ ΡΠΊΠ²Π°ΡΠΎΡΠ° ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ Π½Π°ΡΠ΅Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ. Π₯ΠΎΡΡ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Π°Π΄Π°ΠΏΡΠ°ΡΠΈΠ΅ΠΉ ΠΊ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΌΡ ΠΊΠ»ΠΈΠΌΠ°ΡΡ, Π½Π΅ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½Π°Ρ ΠΏΠΎΠ³ΠΎΠ΄Π° ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠ°ΠΊΠΎΠ²Π°Ρ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±ΡΡΠ²ΡΠ΅Ρ Π΅Π³ΠΎ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΡ, ΡΠ°ΠΊ ΠΊΠ°ΠΊ Ρ Π°Π±ΠΎΡΠΈΠ³Π΅Π½ΠΎΠ² ΠΡΠΊΡΠΈΠΊΠΈ IQ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ 91 Π±Π°Π»Π», Π° ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΡ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ΅Π½ Π±ΡΠ» Π±Ρ Π±ΡΡΡ Π²ΡΡΠ΅, Π΅ΡΠ»ΠΈ Π±Ρ Π·Π°Π²ΠΈΡΠ΅Π» ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΎΡ ΠΊΠ»ΠΈΠΌΠ°ΡΠ°. ΠΠ»Π°Π²Π½ΡΠΉ ΡΠ°ΠΊΡΠΎΡ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΠ° β Π²Π½Π΅ΡΠ½ΠΈΠ΅ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΡ, ΡΠΎΠΏΡΡΠΆΠ΅Π½Π½ΡΠ΅ Ρ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΡΡΡΡ ΡΠ΅ΡΠ°ΡΡ ΡΠΌΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠ΅ Π·Π°Π΄Π°ΡΠΈ, ΡΠΎ Π΅ΡΡΡ ΡΡΠ΅Π΄Π°, Π² ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ Π²ΡΠΆΠΈΠ²Π°Π½ΠΈΠ΅ (Π° ΠΏΠΎΡΠΎΠΌΡ ΠΈ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΠΉ ΡΡΠΏΠ΅Ρ ) Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΡ Π² Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ΠΉ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ ΠΎΡ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°, ΡΠ΅ΠΌ ΠΎΡ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ² [189 - Π₯ΠΎΡΡ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΡΡΠ΅Π΄Π½Π΅Π³ΠΎ IQ Π² ΠΏΠΎΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΈ Π²ΡΠ΅ Π΅ΡΠ΅ Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΡ ΠΎΡ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠΏΠ΅Ρ Π°, ΡΡΠ΅Π΄Π°, ΡΡΠ΅Π±ΡΡΡΠ°Ρ ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠΌΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ Π·Π°Π΄Π°Ρ, ΡΠ΅Π³ΠΎΠ΄Π½Ρ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΡΠΆΠ΅ Π½Π΅ Π±ΡΡΡ ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌ ΡΠ°ΠΊΡΠΎΡΠΎΠΌ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΠ°.]. Π₯ΠΎΡΡ Π² ΠΡΠΊΡΠΈΠΊΠ΅ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½ΠΎ, ΠΊΠ»ΠΈΠΌΠ°Ρ ΡΠ°ΠΌ ΠΎΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΠΎΠ΄ΠΈΠ½Π°ΠΊΠΎΠ²ΡΠΌ Π½Π° ΠΏΡΠΎΡΡΠΆΠ΅Π½ΠΈΠΈ Π²ΡΠ΅Π³ΠΎ Π³ΠΎΠ΄Π°, ΡΡΠΎ Π½Π΅ ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π΅Ρ ΡΠ°ΠΊΠΈΡ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌ, ΠΊΠ°ΠΊΠΈΠ΅ ΠΈΠΌΠ΅ΡΡΡΡ Π² ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½ΡΡ ΠΎΠ±Π»Π°ΡΡΡΡ ΠΠ²ΡΠΎΠΏΡ ΠΈ ΠΠ·ΠΈΠΈ Ρ ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌΠΈ ΡΠ΅Π·ΠΎΠ½Π½ΡΠΌΠΈ ΠΊΠΎΠ»Π΅Π±Π°Π½ΠΈΡΠΌΠΈ ΠΏΠΎΠ³ΠΎΠ΄Ρ.
ΠΠ»ΠΈΠΌΠ°Ρ Ρ ΡΠ΅Π·ΠΎΠ½Π½ΡΠΌΠΈ ΠΊΠΎΠ»Π΅Π±Π°Π½ΠΈΡΠΌΠΈ ΡΡΠ°Π²ΠΈΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠΎΠΌ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ ΡΠΌΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ Π·Π°Π΄Π°Ρ, ΠΏΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΡΠΎΠΏΡΡΠΆΠ΅Π½ ΡΠΎ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΠΌΠΈ Π΄ΠΎΠΏΠΎΠ»Π½ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠΌΠΈ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΠ°ΠΌΠΈ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π½ΡΠΆΠ½ΠΎ ΡΠ΅ΡΠΈΡΡ ΡΠ°Π΄ΠΈ Π²ΡΠΆΠΈΠ²Π°Π½ΠΈΡ. ΠΡΠΎ, ΠΊΠΎΠ½Π΅ΡΠ½ΠΎ, ΡΠΎΡ ΡΠ°Π½Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ΅ΠΏΠ»Π°, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΎΡΡΡΡΡΡΠ²ΠΈΠ΅ ΠΏΡΠΎΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π·ΠΈΠΌΠΎΠΉ, Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΡΡΡ ΠΎΡ ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ Π½Π° ΠΊΡΡΠΏΠ½ΡΡ ΠΌΠ»Π΅ΠΊΠΎΠΏΠΈΡΠ°ΡΡΠΈΡ , Π·Π°Π³ΠΎΠ½ΡΡΡ ΠΈΡ Π² Π»ΠΎΠ²ΡΡΠΊΠΈ, Π΄ΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΡΡ ΠΌΡΡΠΎ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Π°ΠΌ ΠΈ Π΄Π΅ΡΡΠΌ ΠΈ Ρ ΡΠ°Π½ΠΈΡΡ ΠΈΠ·Π±ΡΡΠΎΠΊ ΠΏΠΈΡΠΈ ΠΏΡΠΈ ΠΌΠΈΠ½ΡΡΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΠΌΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΡΡΠ΅ (Lynn, 2006a, Ρ. 227β228). Π’Π°ΠΊΠΈΠ΅ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΡ Ρ ΠΆΠΈΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ ΡΡΠΎΠΏΠΈΠΊΠΎΠ² Π½Π΅ Π²ΠΎΠ·Π½ΠΈΠΊΠ°ΡΡ [190 - Β«β¦ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ ΡΠΎΠ±ΠΈΡΠ°ΡΡ ΠΏΠ»ΠΎΠ΄Ρ Π² ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π½Ρ ΠΈΠ· ΡΡΠ΅Ρ , Π° ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½Ρ Π·Π°Π½ΠΈΠΌΠ°ΡΡΡΡ ΠΎΡ ΠΎΡΠΎΠΉ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΠΊΠ°ΠΆΠ΄ΡΡ ΡΡΠ΅ΡΡΡ Π½Π΅Π΄Π΅Π»Ρ. ΠΡΠΎΠ³ΠΎ Π΄ΠΎΡΡΠ°ΡΠΎΡΠ½ΠΎ, ΡΡΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΡΡ ΠΏΡΠΎΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅ΠΌ Π²ΡΡ Π³ΡΡΠΏΠΏΡ, Π²ΠΊΠ»ΡΡΠ°Ρ ΠΌΠ»Π°Π΄Π΅Π½ΡΠ΅Π², Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ ΠΈ ΠΏΠΎΠΆΠΈΠ»ΡΡ . ΠΡΡΠ°Π²ΡΠ΅Π΅ΡΡ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ Π±ΡΡΡ ΠΏΠΎΡΠ²ΡΡΠ΅Π½ΠΎ ΠΎΡΠ΄ΡΡ ΡΒ» (Lynn, 1991, ΡΠΈΡ. Lee, 1968).]; ΠΈΡ ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅Ρ ΡΡΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠ»Π°Π½ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ, ΡΠΎΡΡΡΠ΄Π½ΠΈΡΠ΅ΡΡΠ²Π°, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π½ΠΈΡ ΠΎΡΡΠΆΠΈΡ ΠΈ ΠΎΡΡΠ΄ΠΈΠΉ, ΡΠΎ Π΅ΡΡΡ ΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°.
Π¦Π΅Π½ΡΡ ΠΊΠΈΡΠ°ΠΉΡΠΊΠΎΠΉ ΠΏΠΎΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΈ Ρ Π°Π½ΡΡΠ΅Π² ΡΠ°ΡΠΏΠΎΠ»ΠΎΠΆΠ΅Π½ ΠΌΠ΅ΠΆΠ΄Ρ ΡΠ΅ΠΊΠ°ΠΌΠΈ Π―Π½ΡΠ·Ρ ΠΈ Π₯ΡΠ°Π½Ρ Ρ, Π³Π΄Π΅ Π½Π°Ρ ΠΎΠ΄ΡΡΡΡ ΡΠΎΠ²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½Π½ΡΠ΅ Π³ΠΎΡΠΎΠ΄Π° Π§ΡΠ½Π΄Ρ, Π£Ρ Π°Π½Ρ ΠΈ ΠΠ°Π½ΠΊΠΈΠ½. ΠΡΠ° ΠΎΠ±Π»Π°ΡΡΡ ΠΎΡΠΈΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΠΎ ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π΅ΡΡΡ ΠΊΠ°ΠΊ Β«Π·ΠΎΠ½Π° ΠΆΠ°ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ Π»Π΅ΡΠ° ΠΈ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠΉ Π·ΠΈΠΌΡΒ», Π³Π΄Π΅ ΡΡΠ΅Π΄Π½ΡΡ ΡΠ΅ΠΌΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΡΡΠ° Π² Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠ΅ΠΏΠ»ΡΠΉ ΠΌΠ΅ΡΡΡ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ 25β30 Β°C, Π° Π² Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Ρ ΠΎΠ»ΠΎΠ΄Π½ΡΠΉ ΠΌΠ΅ΡΡΡ β 0β10 Β°C (Hogan, 2001). ΠΠ΅ ΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΏΡΠΎΡΡΡΠΌ ΡΠΎΠ²ΠΏΠ°Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠΎ, ΡΡΠΎ ΠΊΠΈΡΠ°ΠΉΡΡ, ΠΆΠΈΠ²Ρ Π² ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΡΡ ΡΠ°ΠΊΠΈΡ ΠΊΠΎΠ»Π΅Π±Π°Π½ΠΈΠΉ ΡΠ΅ΠΌΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΡΡΡ, ΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΉ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°ΡΠ΅Π»Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°, ΡΠ°Π²Π½ΡΠΉ 103 (Lynn, 2006a, Ρ. 173). Π‘ΡΠ°Π²Π½ΠΈΡΠ΅ ΡΠ΅ΠΏΠ΅ΡΡ ΠΠΈΡΠ°ΠΉ ΠΈ ΠΠΊΠ²Π°ΡΠΎΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΡΡΠΈΠΊΡ, Π³Π΄Π΅ Π³ΠΎΠ΄ΠΎΠ²Π°Ρ ΡΠ΅ΠΌΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΡΡΠ° ΠΈΠ·ΠΌΠ΅Π½ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΎΡ 17 Π΄ΠΎ 32 Β°C, Π° ΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΉ IQ Π½Π°ΡΠ΅Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ Π»ΠΈΡΡ 67 Π±Π°Π»Π»ΠΎΠ² (Lynn, 2006a, Ρ. 224).
ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΡΠ΅Π²Π΅ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ, Π²ΠΏΠ»ΠΎΡΡ Π΄ΠΎ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄Π½Π΅Π³ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ, Π½ΡΠΆΠ΄Π°Π»ΠΈΡΡ Π² ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠΎ ΡΡΠΎΡΠΎΠ½Ρ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½, Π° ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½Ρ, ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΡΠ΅ ΡΡΠΎ Π΄Π΅Π»Π°ΡΡ, ΠΎΠ±ΡΡΠ½ΠΎ ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°Π»ΠΈ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ ΡΡΠ°ΡΡΡΠΎΠΌ ΠΈ Π±Π»Π°Π³ΠΎΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠ΅ΠΌ (ΡΡΠΈ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊΠΈ ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½Ρ Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ), ΡΠ΅Π²Π΅ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ ΠΏΡΡΠΌΠΎ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΊΠΎΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎ Π²ΡΠ±ΠΈΡΠ°Π»ΠΈ ΡΠ΅Π±Π΅ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΡ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½. ΠΠΎ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΌ Π΄Π°Π½Π½ΡΠΌ, Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΊΡΠ°ΡΠΈΠ²ΡΡ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½ Π²ΡΡΠ΅ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ (Kanazawa, 2004), Π²ΠΎΠ·ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ, ΠΈΠ·-Π·Π° ΡΠΎΠ³ΠΎ, ΡΡΠΎ ΠΈΡ ΠΌΠ°ΡΠ΅ΡΠΈ Π±ΡΠ»ΠΈ ΠΊΡΠ°ΡΠΈΠ²Ρ ΠΈ Π²ΡΠ±ΠΈΡΠ°Π»ΠΈ ΡΠ΅Π±Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΡ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½ [191 - ΠΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ Π½Π΅ ΡΠ΅ΡΡΠΈΡΡΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΈΡ ΠΏΠΎΠΊΠ»ΠΎΠ½Π½ΠΈΠΊΠΎΠ² Π½Π° ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ, ΠΎΠ΄Π½Π°ΠΊΠΎ ΡΠ°ΡΡΠΎ Π²ΡΠ±ΠΈΡΠ°ΡΡ ΡΠ΅Π±Π΅ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°Π½Π½Ρ, Π·Π΄ΠΎΡΠΎΠ²Ρ, ΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΡΠ°Π»Π°Π½Ρ Π² ΠΌΡΠ·ΡΠΊΠ΅ ΠΈ Ρ ΠΎΡΠΎΡΠ΅Π΅ ΡΡΠ²ΡΡΠ²ΠΎ ΡΠΌΠΎΡΠ° (Π²ΡΠ΅ ΡΡΠΈ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊΠΈ ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½Ρ Ρ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ).], ΡΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ, ΠΏΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½Ρ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΏΠΎΡΠΈΡΠ°ΡΡ ΠΊΡΠ°ΡΠΈΠ²ΡΡ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½, ΠΎΠ½ΠΈ ΡΡΠΈΠΌ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±ΡΡΠ²ΡΡΡ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΡ ΠΏΠΎ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊΡ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°. ΠΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΠ²ΠΈΠ΅ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ»ΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΠ° ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ Π±Π΅Π»ΡΡ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½ Π»ΠΈΡΡ Π½Π΅Π½Π°ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π½ΠΈΠΆΠ΅, ΡΠ΅ΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ Π±Π΅Π»ΡΡ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½ [192 - ΠΠ½ΡΠ΅ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΠ²ΠΈΠ΅ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π»Ρ Π½Π°ΡΡΠΎΡΡΠ΅Π³ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ Π·Π°ΠΊΠ»ΡΡΠ°ΡΡΡΡ Π² ΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΡΠ΅ΠΌ. ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ Π±Π΅Π»ΡΠ΅ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π½Π΅ Π½ΡΠΆΠ΄Π°ΡΡΡΡ Π² ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠΎ ΡΡΠΎΡΠΎΠ½Ρ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½, ΠΎΠ½ΠΈ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π²ΡΠ±ΠΈΡΠ°ΡΡ ΡΠ΅Π±Π΅ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΏΡΠΈΠ²Π»Π΅ΠΊΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΡ , Π½ΠΎ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΡ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½, ΡΠ°ΠΊ, ΠΊΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ Π²ΡΠ΅Π³Π΄Π° Π΄Π΅Π»Π°Π»ΠΈ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠ°ΠΌΠΎΠ΄ΠΎΡΡΠ°ΡΠΎΡΠ½ΡΠ΅ Π°ΡΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½Ρ, ΡΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ Π±Π΅Π»ΡΠ΅ Π»ΡΠ΄ΠΈ Π±ΡΠ΄ΡΡ ΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΡΡΡΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΊΡΠ°ΡΠΈΠ²ΡΠΌΠΈ, Π½ΠΎ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΠΌΠΈ.].
ΠΠ°ΠΊ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΡΠΊΠ°Π·Π°ΡΡ ΠΈ ΠΎ Π»ΡΠ±ΠΎΠΌ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠΌ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊΠ΅, Π΅ΡΠ»ΠΈ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ, ΡΡΠΎ Π·Π½Π°ΡΠΈΡ, ΡΡΠΎ Π»ΡΠ΄ΠΈ, ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°ΡΡΠΈΠ΅ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ, ΠΎΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°ΡΡΡΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΡΠΌΠΈ Π² ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΌ ΠΏΠ»Π°Π½Π΅. ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΠΌΠΎΠ·Π³ Ρ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° ΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠ½Π΅ΡΠ³ΠΎΠ·Π°ΡΡΠ°ΡΠ½ΡΠΌ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΠΌ, ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Π΅Ρ Π±ΡΡΡΡΠΎ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ°ΡΡΡΡ, ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π»ΡΠ΄ΠΈ Ρ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ ΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΡΡΡΡ ΡΡΠΎΠ»Ρ ΠΆΠ΅ ΠΈΠ»ΠΈ Π΄Π°ΠΆΠ΅ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΡΠΌΠΈ Π² ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΌ ΠΏΠ»Π°Π½Π΅, ΡΠ΅ΠΌ Π»ΡΠ΄ΠΈ Ρ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΌ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ. Π‘Π΅Π»ΡΡΠΊΠΎΠ΅ Ρ ΠΎΠ·ΡΠΉΡΡΠ²ΠΎ, Π²ΡΠ·Π²Π°Π² ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΠΈ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΡΡ Π²ΡΠΆΠΈΡΡ Π»ΡΠ΄Π΅ΠΉ ΠΈ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π»Ρ Π²ΡΠΆΠΈΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°, ΡΠΏΡΠΎΠ²ΠΎΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π»ΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠ΅ ΡΠ΅ΡΡΠ΅Π·Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠ°Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π°, Π° ΠΏΡΠΎΠΌΡΡΠ»Π΅Π½Π½Π°Ρ ΡΠ΅Π²ΠΎΠ»ΡΡΠΈΡ ΠΈ Π΄ΠΎΡΡΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠΎΠ²Π½Ρ Π±Π»Π°Π³ΠΎΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΡ ΠΏΠΎΡΠΎΠ΄ΠΈΠ»ΠΈ Π²ΡΠΎΡΠΎΠ΅ ΠΏΠ°Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅.
ΠΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ ΠΊΠ°ΠΊ Π±ΡΠ΅ΠΌΡΠΠ΅Π»ΠΈΡΠ°ΠΉΡΠ΅Π΅ ΡΠ»Π΅ΠΏΠΎΠ΅ ΠΏΡΡΠ½ΠΎ Π°Π½ΡΡΠΎΠΏΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΎΠ² β ΡΡΠΎ Π½Π΅ΠΏΡΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΠ΅ Π΄ΠΎΠΏΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅, ΡΡΠΎ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ°, ΠΏΠΎ ΠΊΡΠ°ΠΉΠ½Π΅ΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ΅, Ρ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°, Π²ΡΠ΅Π³Π΄Π° ΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΏΡΠ΅ΠΈΠΌΡΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎΠΌ. ΠΡΠΎ Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠ΅ Π΄ΠΎΠΏΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅, ΠΏΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° ΡΠ°Π²Π½ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ΅Π½ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ΠΉ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ, ΠΎΠ΄Π½Π°ΠΊΠΎ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ β Π½Π΅ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊ sui generis, ΠΈΡΠΊΠ»ΡΡΠ°Π΅ΠΌΡΠΉ ΠΈΠ·-ΠΏΠΎΠ΄ Π΄Π°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΎΡΠ±ΠΎΡΠ°, Π²Π»ΠΈΡΡΡΠ΅Π³ΠΎ Π½Π° Π²ΡΠ΅ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°ΠΊΠΈ ΠΈ Π½Π° Π²ΡΠ΅Ρ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΆΠΈΠ²ΡΡ ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ².
Π ΡΠΊΠΎΠ½ΠΎΠΌΠΈΠΊΠ΅ Β«Π½Π΅ Π±ΡΠ²Π°Π΅Ρ Π±Π΅ΡΠΏΠ»Π°ΡΠ½ΡΡ Π»Π°Π½ΡΠ΅ΠΉΒ», ΠΈ ΡΡΠΎ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ Π²Π΅ΡΠ½ΠΎ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠ²ΠΎΠ»ΡΡΠΈΠΈ. ΠΡΠ»ΠΈ ΠΈΠ½Π΄ΠΈΠ²ΠΈΠ΄ Π²ΠΊΠ»Π°Π΄ΡΠ²Π°Π΅Ρ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΡΡΡΠΎΠ² Π² ΠΊΡΡΠΏΠ½ΡΠΉ, Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΡΠ°Π»ΡΠ½ΡΠΉ ΠΌΠΎΠ·Π³, Ρ Π½Π΅Π³ΠΎ ΠΎΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ ΠΌΠ΅Π½ΡΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΡΡΡΠΎΠ² Π΄Π»Ρ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΎΡΠ³Π°Π½ΠΎΠ². ΠΠΎΡΠ΅ΠΌΡ Π½Π΅ Π±ΡΠ²Π°Π΅Ρ ΡΠ²Π΅ΡΡ ΡΠΌΠ½ΡΡ Π»ΡΠ²ΠΎΠ² ΠΈΠ»ΠΈ Π³Π°Π·Π΅Π»Π΅ΠΉ? ΠΠΎΡΠΎΠΌΡ ΡΡΠΎ Π»ΡΠ±Π°Ρ Π³Π°Π·Π΅Π»Ρ, Π²Π»ΠΎΠΆΠΈΠ²ΡΠ°Ρ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΡΡΡΠΎΠ² Π² ΠΌΠΎΠ·Π³, Π±ΡΠ΄Π΅Ρ ΡΠ°ΡΠΏΠΎΠ»Π°Π³Π°ΡΡ ΠΌΠ΅Π½ΡΡΠΈΠΌΠΈ ΡΠ΅ΡΡΡΡΠ°ΠΌΠΈ Π΄Π»Ρ ΠΌΡΡΡ ΠΈ ΠΊΠΎΡΡΠ΅ΠΉ, ΠΏΠΎΠ·Π²ΠΎΠ»ΡΡΡΠΈΡ ΡΠΏΠ°ΡΠ°ΡΡΡΡ ΠΎΡ Π»ΡΠ²ΠΎΠ², Π° ΠΌΠ΅Π΄Π»ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠΉ Π»Π΅Π² Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΊΡΡΠΏΠ½ΡΠΌ ΠΌΠΎΠ·Π³ΠΎΠΌ Π½Π΅ ΡΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΠΏΠΎΠΉΠΌΠ°ΡΡ Π΄Π°ΠΆΠ΅ Π³Π»ΡΠΏΠ΅ΠΉΡΡΡ ΠΈΠ· Π³Π°Π·Π΅Π»Π΅ΠΉ, ΡΡΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΡΡ ΡΠ΅Π±Π΅ Π²ΡΠΆΠΈΠ²Π°Π½ΠΈΠ΅. ΠΡΠΎ Π·Π½Π°ΡΠΈΡ, ΡΡΠΎ ΠΌΠΎΠ·Π³ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ²Π΅Π»ΠΈΡΠΈΠ²Π°Π΅ΡΡΡ Π² ΡΠ°Π·ΠΌΠ΅ΡΠ°Ρ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΏΠΎ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ ΡΠΎΠ³ΠΎ, ΠΊΠ°ΠΊ Π΄ΠΎΠΏΠΎΠ»Π½ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½Π°Ρ ΠΌΠ°ΡΡΠ° ΡΠ΅ΡΠΎΠ³ΠΎ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π° ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ°Π΅Ρ Π΅Π³ΠΎ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΡ; ΠΏΠΎ Π΄ΠΎΡΡΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΠΎΠΏΡΠΈΠΌΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΠΌΠ° ΠΌΠΎΠ·Π³Π° Π΄ΠΎΠΏΠΎΠ»Π½ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½Π°Ρ ΠΌΠ°ΡΡΠ° ΡΠ΅ΡΠΎΠ³ΠΎ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π° Π²ΡΠ·ΡΠ²Π°Π΅Ρ ΡΠ½ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΉ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ. ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΠΌΡ, Π»ΡΠ΄ΠΈ, ΡΠΆΠ΅ Π²Π»ΠΎΠΆΠΈΠ»ΠΈ Π² Π½Π°Ρ ΠΌΠΎΠ·Π³ ΡΠ°ΠΊ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎ (ΠΎΠΊΠΎΠ»ΠΎ 25 % ΠΎΠ±ΠΌΠ΅Π½Π° Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ² Π½Π°ΠΏΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΎ Π½Π° ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΡΠ½ΠΊΡΠΈΠΉ ΠΌΠΎΠ·Π³Π°), ΠΏΡΠ΅Π²ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΎΠΏΡΠΈΠΌΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΠΌΠ° ΠΌΠΎΠ·Π³Π° Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ½ΠΎ Π±ΡΠ΄Π΅Ρ Π±ΡΡΡΡΠΎ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠ·ΠΈΡΡ Π½Π°ΡΡ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΡ (Isler, 2006). Π‘Π»Π΅Π΄ΡΠ΅Ρ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΏΠΎΠΌΠ½ΠΈΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΊΠ°ΠΆΠ΄ΡΠΉ Π½ΠΎΠ²ΡΠΉ ΠΊΡΠ±ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΡΠ°Π½ΡΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΠΌΠΎΠ·Π³Π°, Π²Π΅ΡΠΎΡΡΠ½ΠΎ, ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±ΡΠ΅Ρ Π΄Π»Ρ ΡΠ²ΠΎΠ΅Π³ΠΎ ΠΎΠ±Π΅ΡΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ Π΄ΠΎΠΏΠΎΠ»Π½ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΊΡΠ±ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ°Π½ΡΠΈΠΌΠ΅ΡΡΠ° Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΡΠΊΠ°Π½Π΅ΠΉ. ΠΠΎΠΊΠ° ΠΈΠ½Π΄ΠΈΠ²ΠΈΠ΄Ρ Π½Π΅ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π²ΠΎΠ΄ΠΈΡΡ ΠΏΠΎΡΠΎΠΌΡΡΠ²ΠΎ Π±Π΅Π· ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌ, ΡΡΠ΅Π±ΡΡΡΠΈΡ Ρ ΠΎΡΠΎΡΠ΅Π³ΠΎ ΡΠ°Π·Π²ΠΈΡΠΈΡ ΡΠ΅ΡΠΎΠ³ΠΎ Π²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Π°, Π±ΡΠ΄Π΅Ρ ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΡΡ ΠΌΠΎΡΠ½ΡΠΉ ΠΎΡΠ±ΠΎΡ ΠΈΠ½Π΄ΠΈΠ²ΠΈΠ΄ΠΎΠ² Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΊΡΡΠΏΠ½ΡΠΌ ΠΌΠΎΠ·Π³ΠΎΠΌ. Π‘Π΅Π³ΠΎΠ΄Π½Ρ, Ρ ΠΎΡΡ Ρ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠΌΠ½ΡΡ Π»ΡΠ΄Π΅ΠΉ Π΅ΡΡΡ ΡΡΠ΅Π΄ΡΡΠ²Π° Π΄Π»Ρ ΠΏΠΎΠ²ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠ΅ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΉ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ, Ρ Π½ΠΈΡ Π½Π΅Ρ Π΄Π»Ρ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ ΠΌΠΎΡΠΈΠ²Π°ΡΠΈΠΈ, ΡΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ ΠΈΡ ΡΠ²ΠΎΠ»ΡΡΠΈΠΎΠ½Π½Π°Ρ ΡΡΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΡ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈ ΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° Π² ΠΏΠΎΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΈ, ΡΠΌΠ΅Π½ΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ.