ΠΡΠ° ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠ² ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π»Π°ΡΡ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠΉ, ΡΠ΅ΠΌ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½ ΠΈ ΠΉΠ΅ΡΠΊΠΈΡ, ΠΈ Π½Π΅ ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»Π° ΡΠ°ΡΠΏΡΠΎΡΡΡΠ°Π½Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΠΏΡΠΎΡΠ΅ΠΌ, Π. ΠΡΠΈΠΌΡΠΊ ΡΡΠ°Π²ΠΈΠ» ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄ ΡΠΎΠ±ΠΎΠΉ ΡΠ΅Π»Ρ Π½Π΅ ΡΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠΎΠ·Π΄Π°ΡΡ ΠΈΡΠΊΡΡΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΡ, ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π½Π°ΠΉΡΠΈ ΠΏΡΡΠΈ Π΄Π»Ρ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠ»ΠΎΠΆΠ½ΡΡ ΠΊΠΎΠ³Π½ΠΈΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠΎΠ² Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π² ΡΠΎΠΏΠΎΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠΈ Ρ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠ°ΠΌΠΈ, Π»Π΅ΠΆΠ°ΡΠΈΠΌΠΈ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ ΡΠ΅ΡΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°. Π Π½Π°ΡΠ°Π»Π΅ 1980-Ρ Π³ΠΎΠ΄ΠΎΠ² ΠΎΠ½ ΡΡΠΎΡΠΌΡΠ»ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π» ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΡ ΠΏΠΎΠΈΡΠΊΠ° Π°Π½Π°Π»ΠΎΠ³Π° ΡΡΠΈΡ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠΎΠ² Ρ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ ΠΈ ΡΠΎΡΡΠ΅Π΄ΠΎΡΠΎΡΠΈΠ»ΡΡ Π½Π° ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠ°Π·Π½ΡΡ ΡΡΠΎΡΠΎΠ½ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΠΈ Π΅Π³ΠΎ ΡΡΠ°Π²Π½Π΅Π½ΠΈΠΈ Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠΎΠΌ Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ (Premack & Premack 2003).
ΠΠ΅ΡΡΠΌΠ° ΠΏΠ΅ΡΡΠΏΠ΅ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌ ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π»ΡΡ ΡΠ·ΡΠΊ ΠΉΠ΅ΡΠΊΠΈΡ, ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π½Π½ΡΠΉ ΠΡΡΠΉΠ½ΠΎΠΌ Π Π°ΠΌΠ±ΠΎ Π² Π½Π°ΡΠ°Π»Π΅ 1970-Ρ Π³ΠΎΠ΄ΠΎΠ². ΠΠΈΠ°Π»ΠΎΠ³ Ρ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ΠΎΠΉ Π±ΡΠ» ΡΠ΅Π°Π»ΠΈΠ·ΠΎΠ²Π°Π½ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠΏΡΡΡΠ΅ΡΠ°, Π½Π° ΠΊΠ»Π°Π²ΠΈΡΠΈ ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠ³ΠΎ Π±ΡΠ»ΠΈ Π½Π°Π½Π΅ΡΠ΅Π½Ρ ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΡΠ΅ Π·Π½Π°ΡΠΊΠΈ (Π»Π΅ΠΊΡΠΈΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΡ), ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ²ΡΠΈΠ΅ ΠΊΠ°ΠΆΠ΄ΡΠΉ ΠΎΡΠ΄Π΅Π»ΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠ»ΠΎΠ²ΠΎ. ΠΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ Π»Π΅ΠΊΡΠΈΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌ, Π²ΡΠ±ΡΠ°Π½Π½ΡΡ Π½Π° ΠΊΠ»Π°Π²ΠΈΠ°ΡΡΡΠ΅, Π²ΡΡΠ²Π΅ΡΠΈΠ²Π°Π»ΠΈΡΡ Π½Π° ΠΌΠΎΠ½ΠΈΡΠΎΡΠ΅, ΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Π° ΠΌΠΎΠ³Π»Π° Π²ΠΈΠ΄Π΅ΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ½Π° Β«ΡΠΊΠ°Π·Π°Π»Π°Β», ΠΈ ΠΏΡΠΈ ΠΆΠ΅Π»Π°Π½ΠΈΠΈ ΠΈΡΠΏΡΠ°Π²ΠΈΡΡ ΠΎΡΠΈΠ±ΠΊΠΈ. ΠΡΡ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΡ ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΈΡΡΡ ΠΡΠΈΠΌΠ°ΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ΅Π½ΡΡΠ° ΠΈΠΌ. ΠΠ΅ΡΠΊΡΠ° ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡ ΠΈ ΠΏΠΎ ΡΠ΅ΠΉ Π΄Π΅Π½Ρ, ΠΏΠΎΡΡΠΎΡΠ½Π½ΠΎ ΡΠΎΠ²Π΅ΡΡΠ΅Π½ΡΡΠ²ΡΡ Π΅Π΅ Π² ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΈΠΈ Ρ Π½ΠΎΠ²ΡΠΌΠΈ Π·Π°Π΄Π°ΡΠ°ΠΌΠΈ. Π’Π°ΠΊ, Π΄Π»Ρ ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ»ΠΎΠΊ Π±ΡΠ»ΠΈ ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π½Ρ ΠΏΠΎΡΡΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΡΠ΅ Π²Π°ΡΠΈΠ°Π½ΡΡ ΠΊΠ»Π°Π²ΠΈΠ°ΡΡΡΡ, Π½Π° ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ Π½Π°ΠΊΠ»Π΅ΠΈΠ²Π°Π»ΠΈΡΡ ΡΠΎΡΠΎΠ³ΡΠ°ΡΠΈΠΈ Π»Π΅ΠΊΡΠΈΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌ, Π° Ρ ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΌΠΎΠΌΠ΅Π½ΡΠ° Π² ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ΅ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΠ΅ΡΡΡ ΠΊΠ»Π°Π²ΠΈΠ°ΡΡΡΠ°, ΠΏΡΠΈ Π½Π°ΠΆΠ°ΡΠΈΠΈ Π½Π° ΠΊΠ»Π°Π²ΠΈΡΠΈ ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ ΡΠ°Π·Π΄Π°Π΅ΡΡΡ Π°Π½Π³Π»ΠΈΠΉΡΠΊΠΎΠ΅ ΡΠ»ΠΎΠ²ΠΎ, ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΡΡΡΠ΅Π΅ Π΄Π°Π½Π½ΠΎΠΉ Π»Π΅ΠΊΡΠΈΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΠ΅. ΠΡΠΈ ΠΏΡΠΎΠ²Π΅ΡΠΊΠ΅ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΡΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΡΠΈ Π°Π²ΡΠΎΡΡ ΠΈΠ½ΠΎΠ³Π΄Π° ΠΏΡΠΈΠ±Π΅Π³Π°Π»ΠΈ ΠΊ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΠΈ ΡΠΈΠ½ΡΠ΅Π·Π°ΡΠΎΡΠ° Π³ΠΎΠ»ΠΎΡΠ°, ΡΡΠΎΠ±Ρ Π»ΠΈΡΠΈΡΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ Π²ΠΎΠ·ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎΡΡΠΈ ΠΎΡΠΈΠ΅Π½ΡΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡΡΡ ΠΏΠΎ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠΌΡΠΌ ΠΈΠ½ΡΠΎΠ½Π°ΡΠΈΡΠΌ.
ΠΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΠΈ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½Ρ, ΠΈ ΠΉΠ΅ΡΠΊΠΈΡΡ ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π»ΠΎΡΡ Π½Π΅ΠΎΠΆΠΈΠ΄Π°Π½Π½ΠΎ ΡΡΡΠ΅ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌ. ΠΠ°Π»ΠΎΠ³ΠΎΠΌ ΡΡΠΏΠ΅Ρ Π° ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠΎΠ² Π±ΡΠ»Π° Π°Π΄Π΅ΠΊΠ²Π°ΡΠ½ΠΎΡΡΡ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ΠΎΠ², ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΠ³ΠΎ, ΡΡΠΎΠ±Ρ Π²ΡΡΡΠ½ΠΈΡΡ, Π² ΠΊΠ°ΠΊΠΎΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ ΡΠ°ΠΊΠΎΠΉ ΡΠ·ΡΠΊ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΡΡΠ°ΡΡ ΡΡΠ΅Π΄ΡΡΠ²ΠΎΠΌ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ ΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°, Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΠΌΠ΅ΠΆΠ΄Ρ ΡΠΎΠ±ΠΎΠΉ.
Π£ΠΆΠ΅ Π² ΠΏΠ΅ΡΠ²ΡΠ΅ Π΄Π²Π° Π΄Π΅ΡΡΡΠΈΠ»Π΅ΡΠΈΡ ΡΠ²ΠΎΠ΅Π³ΠΎ ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΡΠ΅ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΡ ΠΏΡΠΈΠΎΠ±ΡΠ΅Π»ΠΈ Π·Π½Π°ΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΡΠΉ ΡΠ°Π·ΠΌΠ°Ρ , ΠΊ Π½ΠΈΠΌ ΠΏΠΎΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½Π½ΠΎ ΠΏΡΠΈΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½ΡΠ»ΠΈΡΡ Π½ΠΎΠ²ΡΠ΅ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΠΈ, ΠΏΡΠΈΠΎΠ±ΡΠ΅ΡΠ°Π»ΠΈΡΡ ΠΈ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΡΠ²Π°Π»ΠΈΡΡ Π½ΠΎΠ²ΡΠ΅ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ. ΠΠΏΡΡΠ°ΠΌΠΈ Π½Π° Π°Π½ΡΡΠΎΠΏΠΎΠΈΠ΄Π°Ρ Π΄Π΅Π»ΠΎ Π½Π΅ ΠΎΠ³ΡΠ°Π½ΠΈΡΠΈΠ»ΠΎΡΡ. ΠΠΎΡΠ»Π΅ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΡΡ Π²ΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΠ»ΡΡΡΠΈΡ ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°ΡΠΎΠ² Π²ΠΎΠ·Π½ΠΈΠΊ Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡ ΠΎ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ , ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΌ ΡΡΠ°Π΄ΠΈΡΠΈΠΎΠ½Π½ΠΎ ΠΏΡΠΈΠΏΠΈΡΡΠ²Π°ΡΡ Π²Π΅ΡΡΠΌΠ° Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡΠ° β ΠΎ ΠΏΠΎΠΏΡΠ³Π°ΡΡ ΠΈ Π΄Π΅Π»ΡΡΠΈΠ½Π°Ρ .
ΠΠ»Ρ ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ Ρ Π΄Π΅Π»ΡΡΠΈΠ½Π°ΠΌΠΈ ΠΡΠΈΡ Π₯Π΅ΡΠΌΠ°Π½ (HERMAN 1986; HERMAN ET. AL. 2001) ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ» Π΄Π²Π° ΡΠ·ΡΠΊΠ°. ΠΡΠ½ΠΎΠ²Ρ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΈΠ· Π½ΠΈΡ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ»ΠΈ Π΄Π²ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠΊ, ΠΏΠΎΡ ΠΎΠΆΠΈΠ΅ Π½Π° ΡΠΈΠ³Π½Π°Π»Ρ ΡΠ΅Π³ΡΠ»ΠΈΡΠΎΠ²ΡΠΈΠΊΠ° Π΄ΠΎΡΠΎΠΆΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π²ΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ, ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Ρ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠ³ΠΎ β ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π²Π°Π΅ΠΌΡΠ΅ ΠΊΠΎΠΌΠΏΡΡΡΠ΅ΡΠΎΠΌ Π·Π²ΡΠΊΠΈ. Π£Π΄Π°Π»ΠΎΡΡ ΠΏΠΎΠΊΠ°Π·Π°ΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΈ Π΄Π΅Π»ΡΡΠΈΠ½Ρ, ΠΈ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ ΠΌΠΎΡΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΌΠ»Π΅ΠΊΠΎΠΏΠΈΡΠ°ΡΡΠΈΠ΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΠΊ Π²ΡΠΏΠΎΠ»Π½Π΅Π½ΠΈΡ Π·Π°Π΄Π°Π½ΠΈΠΉ, ΡΠΎΡΡΠΎΡΡΠΈΡ ΠΈΠ· Π½Π΅ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΈΡ Β«ΡΠ»ΠΎΠ²Β», ΠΈ Π΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΡΡΡ ΠΏΡΠΈ ΡΡΠΎΠΌ Π² ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΈΠΈ Ρ ΠΏΡΠ°Π²ΠΈΠ»Π°ΠΌΠΈ ΡΠΈΠ½ΡΠ°ΠΊΡΠΈΡΠ° (SCHUSTERMAN, GlSINER 1988; Gisiner, Schusterman 1992; ΡΠΌ. ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΠΎΡΠΈΠ½Π°, ΠΠΎΠ»Π΅ΡΠ°Π΅Π²Π° 2001/ 2003; ΠΠ°Π½ΠΎΠ² 1980, 2005).
ΠΠ»Π΅ΠΊΡ β ΠΏΠΎΠΏΡΠ³Π°ΠΉ Π΄ΠΎΠΊΡΠΎΡΠ° ΠΠΉΡΠΈΠ½ ΠΠ΅ΠΏΠΏΠ΅ΡΠ±Π΅ΡΠ³ (PEPPERBERG 1981, 1999/2002, 2002) β Π΄ΠΎΠ»Π³ΠΎΠ΅ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ ΡΠ»ΡΠΆΠΈΠ» Π΅Π΄ΠΈΠ½ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΈΡΠΊΠ»ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ: Π΄Π»Ρ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ Ρ Π½ΠΈΠΌ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π»ΠΈΡΡ ΠΎΠ±ΡΡΠ½ΡΠΌ ΡΡΡΠ½ΡΠΌ Π°Π½Π³Π»ΠΈΠΉΡΠΊΠΈΠΌ. ΠΡΠΈΠ³ΠΈΠ½Π°Π»ΡΠ½Π°Ρ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ΠΈΠΊΠ° ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ (Β«ΠΌΠΎΠ΄Π΅Π»Ρ / ΡΠΎΠΏΠ΅ΡΠ½ΠΈΠΊΒ») Π΄Π΅Π»Π°Π»Π° ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡ ΡΡΠ²ΠΎΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠ»ΠΎΠ² Π²Π΅ΡΡΠΌΠ° ΡΡΡΠ΅ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌ. ΠΡ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΎΠ±Π½ΠΎ ΡΠ°ΡΡΠΌΠΎΡΡΠΈΠΌ ΡΡΡ ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ Π½ΠΈΠΆΠ΅, Π² ΡΠ°Π·Π΄Π΅Π»Π΅ Β«ΠΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊΠ°ΠΌ-ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠ°ΠΌ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ Β». ΠΡΠ°Π²Π΄Π°, Π°Π²ΡΠΎΡ ΠΏΠΎΡΡΠΎΡΠ½Π½ΠΎ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ²Π°Π΅Ρ, ΡΡΠΎ Π΅Π΅ Π³Π»Π°Π²Π½Π°Ρ Π·Π°Π΄Π°ΡΠ° β ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΠΈ ΠΏΡΠΈΡ ΠΊ ΡΠΈΠΌΠ²ΠΎΠ»ΠΈΠ·Π°ΡΠΈΠΈ ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΊΠΎΠ³Π½ΠΈΡΠΈΠ²Π½ΡΡ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΠ΅ΠΉ, Π° Π½Π΅ ΡΡΠ²ΠΎΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠ·ΡΠΊΠ° ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠ°ΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ.
ΠΠΎ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ ΡΠ°ΡΡΠΈΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΈ ΡΠ³Π»ΡΠ±Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠΉ Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡ ΠΎ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΠΈ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΠΌΠΈ ΡΡΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΡΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° ΠΏΡΠΈΠΎΠ±ΡΠ΅ΡΠ°Π» Π²ΡΠ΅ Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅Π΅ Π·Π½Π°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΈ, Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Ρ Ρ Π³ΠΎΡΠΈΠ»Π»Ρ ΠΠΎΠΊΠΎ, ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ Ρ ΡΠ°ΠΌΠΎΠ³ΠΎ Π΄Π΅ΡΡΡΠ²Π° Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΡΠ²Π°Π»ΠΈΡΡ ΠΊΠ°ΠΊ Π±ΠΈΠ»ΠΈΠ½Π³Π²Ρ β ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠΎΡΠ½Π½ΠΎ ΡΠ°Π·Π³ΠΎΠ²Π°ΡΠΈΠ²Π°Π»ΠΈ ΡΠΎ ΡΠ²ΠΎΠΈΠΌΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΠΎΠΏΠ΅ΡΠ½ΡΠΌΠΈ, ΠΏΠ°ΡΠ°Π»Π»Π΅Π»ΡΠ½ΠΎ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Ρ ΠΈΡ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΡΡΡ Π½Π΅Π°ΠΊΡΡΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΌ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠΌ. ΠΠ°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΡΠ½Π΄Π°ΠΌΠ΅Π½ΡΠ°Π»ΡΠ½Ρ Π² ΡΡΠΎΠΌ ΠΏΠ»Π°Π½Π΅ ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ Π‘ΡΡ Π‘ΡΠ²ΠΈΠ΄ΠΆ-Π Π°ΠΌΠ±ΠΎ (SAVAGE-RUMBAUGH ET AL. 1993, 1998; Savage-Rumbaugh, Lewin 1994/2003 ΠΈ Π΄Ρ.).
ΠΠ΄Π½Π°ΠΊΠΎ Π½Π°ΡΠ°Π»ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ Π±ΡΠ»ΠΎ ΠΏΠΎΠ»ΠΎΠΆΠ΅Π½ΠΎ ΠΎΠΏΡΡΠ°ΠΌΠΈ ΡΡΠΏΡΡΠ³ΠΎΠ² ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ Π½Π° ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π£ΠΎΡΠΎ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ ΠΠΆ. ΠΡΠ΄ΠΎΠ»Π» ΡΠ°ΠΊ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·Π½ΠΎ Π½Π°Π·Π²Π°Π»Π° Β«ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠΉ Π»Π΅Π΄ΠΈ Π² ΠΌΠΈΡΠ΅ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅Β».
ΠΠ΅ΡΠΎΠ΄ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΠΈ ΠΏΠΎΠ΄Ρ ΠΎΠ΄Π° ΠΊ ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ Π·Π°ΡΠ°ΡΠΊΠΎΠ² ΡΠ·ΡΠΊΠ° Π² ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ°Ρ Π. ΠΈ Π. ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ ΠΈ Π. ΠΈ Π. ΠΡΠΈΠΌΡΠΊΠΡΠ°ΠΊ, Π°ΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΡΠ΅Π½ΡΠ΅ β cΡΠΏΡΡΠ³ΠΈ ΠΠ»Π°Π½ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ ΠΈ ΠΠ΅Π°ΡΡΠΈΠΊΡ ΠΠ°pΠ΄Π½Π΅p Π±ΡΠ»ΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΡΠΌΠΈ, ΠΊΡΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΡΠ΅Π» ΠΎΡ ΡΠ»ΠΎΠ² ΠΊ Π΄Π΅Π»Ρ ΠΈ ΠΏΠΎΠΏΡΡΠ°Π»ΡΡ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΡ Π΄Π»Ρ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π½Π΅Π·Π²ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΡΠ·ΡΠΊ (ΡΠΈΡ. 23).
ΠΡΠ΅ΠΆΠ΄Π΅ ΡΠ΅ΠΌ ΠΏΠ»Π°Π½ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ ΡΠΎΠ±ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠ΅ ΠΎΠΏΡΡΡ, ΠΎΠ½ΠΈ Π²Π½ΠΈΠΌΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ ΠΏΠΎΠ·Π½Π°ΠΊΠΎΠΌΠΈΠ»ΠΈΡΡ Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΠΈ ΠΈΡ Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ. ΠΡΠΎΠΉ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡΡ ΠΏΠΎΠ΄Ρ ΠΎΠ΄Π° ΠΊ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΠ΅ ΠΌΡ Π²ΠΎ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ·Π°Π½Ρ ΠΠ΅Π°ΡΡΠΈΡ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ (1933β1995). ΠΡΠ»ΠΈ ΠΠ»Π°Π½ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ, ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΈΡΡ ΠΏΠΎ ΡΡΠ°Π²Π½ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ, ΠΏΡΠΈΠΎΠ±ΡΠ΅Π» ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ½ΠΎΡΡΡ, ΠΈΠ·ΡΡΠ°Ρ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ Π² Π»Π°Π±ΠΎΡΠ°ΡΠΎΡΠ½ΡΡ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ°Ρ , ΡΠΎ ΠΠ΅Π°ΡΡΠΈΡ (Π½Π° Β«ΡΠ·ΡΠΊΠ΅Β» Π£ΠΎΡΠΎ ΠΎΠ½Π° Π±ΡΠ»Π° Β«Π’Π ΠΠΠ‘ΠΒ») ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π»Π°ΡΡ Π² ΠΎΠ±Π»Π°ΡΡΠΈ ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ ΠΈ ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»Π° Π΄ΠΎΠΊΡΠΎΡΡΠΊΡΡ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½Ρ Π² ΠΠΊΡΡΠΎΡΠ΄Π΅ ΠΏΠΎΠ΄ ΡΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ΄ΡΡΠ²ΠΎΠΌ Π. Π’ΠΈΠ½Π±Π΅ΡΠ³Π΅Π½Π°. Π‘ΠΎΡΡΡΠ΄Π½ΠΈΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎ Π²ΡΡΠΎΠΊΠΈΡ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠΈΠΎΠ½Π°Π»ΠΎΠ² ΡΠ°Π·Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΡΠΎΡΠΈΠ»Ρ (ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³Π° ΠΈ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³Π°) Π²ΠΎ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎΠΌ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»ΠΈΠ»ΠΎ ΡΡΠΏΠ΅Ρ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Π½ΠΈΡ. ΠΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΠ²ΠΈΠΈ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΡ Π²ΡΠ΅Π³Π΄Π° ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ²Π°Π»ΠΈ, ΡΡΠΎ ΠΈΡ ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ° ΠΈΠΌΠ΅Π΅Ρ ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΊΠΎΡΠ½ΠΈ. ΠΠ΅ ΡΠ»ΡΡΠ°ΠΉΠ½ΠΎ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ΄Π½Ρ ΠΈΠ· ΡΠ²ΠΎΠΈΡ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ°ΡΡΠΈΡ ΡΡΠ°ΡΠ΅ΠΉ (GARDNER & GARDNER 1985) ΠΎΠ½ΠΈ ΠΏΠΎΡΠ²ΡΡΠΈΠ»ΠΈ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²ΠΎΠΏΠΎΠ»ΠΎΠΆΠ½ΠΈΠΊΡ ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ Π. Π’ΠΈΠ½Π±Π΅ΡΠ³Π΅Π½Ρ. Π‘ΡΡΠ΅ΠΌΡΡΡ ΠΊ ΡΠΎΠ±Π»ΡΠ΄Π΅Π½ΠΈΡ Π±ΠΈΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠΉ Π°Π΄Π΅ΠΊΠ²Π°ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΠΉ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ°, ΠΎΠ½ΠΈ ΠΏΡΡΠ°Π»ΠΈΡΡ Π²ΠΊΠ»ΡΡΠΈΡΡ ΡΠ»Π΅ΠΌΠ΅Π½ΡΡ ΡΠ·ΡΠΊΠ°-ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠ° Π² Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ ΡΡΡΡΠΊΡΡΡΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ ΠΈ ΡΠ°ΡΡΠΌΠ°ΡΡΠΈΠ²Π°Π»ΠΈ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΡ Π΅Π΅ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ Π² ΡΠ΅ΠΌΡΠ΅ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° ΠΊΠ°ΠΊ Π²Π°ΡΠΈΠ°Π½Ρ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ΅ΠΌΠΎΠ³ΠΎ Π² ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄Π° ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΠΊΡΠ΅ΡΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ (ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ, ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅Ρ 2000; Gardner & Gardner 1989). ΠΡΠΎΡ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ ΡΠΎΡΡΠΎΠΈΡ Π² ΡΠΎΠΌ, ΡΡΠΎ Π΄Π΅ΡΠ΅Π½ΡΡΠ΅ΠΉ ΠΈΠ·ΠΎΠ»ΠΈΡΡΡΡ ΠΎΡ ΡΠΎΠ΄ΠΈΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ Π² ΠΊΠ°ΠΊ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΡΠ°Π½Π½Π΅ΠΌ Π²ΠΎΠ·ΡΠ°ΡΡΠ΅ ΠΈ ΠΎΡΠ΄Π°ΡΡ Π½Π° Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠΌ Π΄ΡΡΠ³ΠΎΠ³ΠΎ, Π² ΡΠΎΠΉ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΈΠ½ΠΎΠΉ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ Π±Π»ΠΈΠ·ΠΊΠΎΠ³ΠΎ Π²ΠΈΠ΄Π°. ΠΠ½ΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ²Π°Π»ΠΈ, ΡΡΠΎ Β«ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΠΊΡΠ΅ΡΡΠ½ΠΎΠ΅ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅ β ΡΡΠΎ ΡΠΎΠ²ΡΠ΅ΠΌ Π½Π΅ ΡΠΎ, ΡΡΠΎ ΡΠΎΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°Π½ΠΈΠ΅ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π² ΠΊΠ°ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅ Π΄ΠΎΠΌΠ°ΡΠ½Π΅Π³ΠΎ ΠΏΠΈΡΠΎΠΌΡΠ°. Π ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄Π½Π΅ΠΌ ΡΠ»ΡΡΠ°Π΅ Ρ ΠΎΠ·ΡΠ΅Π²Π° ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΡΠΎΠ·Π΄Π°ΡΡ Π΅ΠΌΡ ΠΏΡΠ΅ΠΊΡΠ°ΡΠ½ΡΠ΅ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΡ, ΠΌΠΎΠ³ΡΡ ΠΎΡΠ΅Π½Ρ Π»ΡΠ±ΠΈΡΡ Π΅Π³ΠΎ, Π½ΠΎ Π²ΡΠ΅ ΠΆΠ΅ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΡΡΡΡ ΠΊ Π½Π΅ΠΌΡ Π½Π΅ ΡΠ°ΠΊ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΊ ΡΠ²ΠΎΠ΅ΠΌΡ ΡΠ΅Π±Π΅Π½ΠΊΡ. ΠΡΡΠΈΠ½Π½Π°Ρ ΠΏΡΠΈΠ΅ΠΌΠ½Π°Ρ ΡΠ΅ΠΌΡΡ ΡΠ°ΡΡΠΌΠ°ΡΡΠΈΠ²Π°Π΅Ρ Π΄Π΅ΡΠ΅Π½ΡΡΠ° ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠΎΠ±ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΌΠ°Π»ΡΡΠ° Π²ΠΎ Π²ΡΠ΅Ρ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΡΡ , Π²ΠΎ Π²ΡΠ΅Ρ ΠΆΠΈΠ·Π½Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΎΠ±ΡΡΠΎΡΡΠ΅Π»ΡΡΡΠ²Π°Ρ , 24 ΡΠ°ΡΠ° Π² ΡΡΡΠΊΠΈ ΠΈΠ·ΠΎ Π΄Π½Ρ Π² Π΄Π΅Π½Ρ, ΠΈΠ· Π³ΠΎΠ΄Π° Π² Π³ΠΎΠ΄, ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΈΠ½ΡΡΡΡ ΡΡΡΠΎΠ³ΠΈΠΌ ΡΡΠ΅Π±ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡΠΌ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ΅ΠΆΠΈΠΌΠ°Β» (Gardner & Gardner 1998, Ρ. 292). Π‘ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄Π° ΡΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈ Π²ΡΡΡΠ½ΠΈΠ»ΠΈ ΡΡΠ΄ ΠΏΡΠΈΠ½ΡΠΈΠΏΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ Π·Π°ΠΊΠΎΠ½ΠΎΠΌΠ΅ΡΠ½ΠΎΡΡΠ΅ΠΉ ΡΠΎΡΠΌΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ Π² ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡΠ΅ ΠΎΠ½ΡΠΎΠ³Π΅Π½Π΅Π·Π°. ΠΠ°ΠΊ ΠΌΡ ΡΠΆΠ΅ ΠΏΠΈΡΠ°Π»ΠΈ Π²ΡΡΠ΅, Π² ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ ΡΡΠΎΡ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π»ΡΡ ΠΈ Π±ΡΠ» ΠΏΡΠΈΠ·Π½Π°Π½ Π²Π΅ΡΡΠΌΠ° ΠΏΠ»ΠΎΠ΄ΠΎΡΠ²ΠΎΡΠ½ΡΠΌ β ΠΏΠ΅ΡΠ²ΡΡ ΠΈ ΠΎΡΡΠ°Π²ΠΈΠ²ΡΡΡ Π³Π»ΡΠ±ΠΎΠΊΠΈΠΉ ΡΠ»Π΅Π΄ Π² Π½Π°ΡΠΊΠ΅ ΠΏΠΎΠΏΡΡΠΊΡ Π΅Π³ΠΎ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Π½Π΅Π½ΠΈΡ Π΄Π»Ρ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΏΡΠΈΠΌΠ°ΡΠΎΠ² ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΏΡΠΈΠ½ΡΠ»Π° Π. Π. ΠΠ°Π΄ΡΠ³ΠΈΠ½Π°-ΠΠΎΡΡ, ΡΡΡΠ½ΠΎΠ²ΠΈΠ²ΡΠ°Ρ ΠΠΎΠ½ΠΈ, Π·Π°ΡΠ΅ΠΌ Π£. ΠΈ Π. ΠΠ΅Π»Π»ΠΎΠ³ΠΈ ΠΈ Π. ΠΈ Π. Π₯Π΅ΠΉΡΡ. Π Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Ρ Ρ ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠΎΠ² ΡΡΠΎΡ ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ΄ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π» Π²ΡΠΎΡΠΎΠ΅ Π΄ΡΡ Π°Π½ΠΈΠ΅. Π 1970-Π΅ Π³ΠΎΠ΄Ρ ΠΈΡ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ Π½Π΅ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠ΅ΠΌΠ΅ΠΉ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Π»ΠΈ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½Ρ Π΄Π΅ΡΠ΅Π½ΡΡΠ΅ΠΉ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½, ΠΈ Π΄ΠΎ Π½Π°ΡΡΠΎΡΡΠ΅Π³ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅ Π±ΡΠ΄ΡΡΠΈΡ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ°Π»ΡΠ½ΡΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ Π² Π΄ΠΎΠΌΠ°ΡΠ½Π΅ΠΉ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΊΠ΅ ΠΎΡΡΠ°Π΅ΡΡΡ Π²Π°ΠΆΠ½Π΅ΠΉΡΠΈΠΌ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΡΠΎΠ³ΠΎ Π½Π°ΠΏΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠΉ.
Π Π°Π±ΠΎΡΠ° ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠΎΠ² ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π»Π° ΠΎΠ³ΡΠΎΠΌΠ½ΠΎΠ΅ Π²Π»ΠΈΡΠ½ΠΈΠ΅ Π½Π° ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠ΅Π½ΡΡ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΎ Π²ΠΎΠ·ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎΡΡΡΡ ΠΏΡΠΈΡ ΠΈΠΊΠΈ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ , Π½ΠΎ ΠΈ ΠΎ ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠΆΠ΄Π΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΠΌΡΡΠ»Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΠ³ΠΎ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΡΡΠ°Π²Π½ΠΈΡΡ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Ρ ΡΠ΅ΠΌ Π²ΠΎΠ·Π΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΠΈΠ΅ΠΌ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠ΅ ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π»ΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠΎΠ΄ΠΎΠ»ΠΆΠ°ΡΡ ΠΎΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°ΡΡ Π½Π° Π½Π°ΡΠΊΡ ΠΎΠΏΡΡΡ Π. ΠΠ΅Π»Π΅ΡΠ°.
Π‘Π»Π΅Π΄ΡΠ΅Ρ ΠΎΡΠΌΠ΅ΡΠΈΡΡ Π΅ΡΠ΅ ΡΠ°Π·, ΡΡΠΎ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΡ ΠΈ Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Π²ΡΠΈΠΉ Π² ΠΎΠ΄Π½ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ Ρ Π½ΠΈΠΌΠΈ Π. ΠΡΠΈΠΌΡΠΊ Π±ΡΠ»ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠΌΠΈ ΡΠ°Π·Π½ΡΡ Π½Π°ΠΏΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠΉ Π² ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ . Π. ΠΡΠΈΠΌΡΠΊ ΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΠ» ΠΈΠ· ΠΏΠΎΡΡΡΠ»Π°ΡΠΎΠ² Π±ΠΈΡ Π΅Π²ΠΈΠΎΡΠΈΠ·ΠΌΠ° ΠΈ ΡΡΠΈΡΠ°Π», ΡΡΠΎ Π»ΡΠ±ΠΎΠ΅, Π² ΡΠΎΠΌ ΡΠΈΡΠ»Π΅ ΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΡΡΠΎΡΠΌΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ Β«ΡΠΎΡΠ΅ΡΠ°Π½ΠΈΡΒ», Β«ΡΠΎΠ²ΠΏΠ°Π΄Π΅Π½ΠΈΡΒ», Β«ΠΏΠΎΠ²ΡΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΡΒ» ΡΡΠΈΠΌΡΠ»ΠΎΠ², ΠΏΠΎΠ΄ΠΊΡΠ΅ΠΏΠ»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΈ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΉ. ΠΠ°ΠΊ ΡΠΆΠ΅ ΡΠΏΠΎΠΌΠΈΠ½Π°Π»ΠΎΡΡ Π²ΡΡΠ΅, ΠΎΠ½ ΠΏΠΎΠ»Π°Π³Π°Π», ΡΡΠΎ Π΅ΡΠ»ΠΈ Π²ΡΠ΄Π΅Π»ΠΈΡΡ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΡΠ΅ Β«ΡΡΠΈΠΌΡΠ»ΡΠ½ΡΠ΅Β» ΠΏΠ°ΡΠ°ΠΌΠ΅ΡΡΡ, ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊΡ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°, ΡΠΎ Π΄Π°Π»Π΅Π΅ Π½Π° ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ ΡΡΠΎΠΉ ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΡ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΠΎΠ±ΡΡΠ°ΡΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ.
ΠΡΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΠΏΠΎΠ΄Ρ ΠΎΠ΄, ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΠΉ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠ°ΠΌΠΈ, ΠΏΠΎΠ±ΡΠΆΠ΄Π°Π» ΠΈΡ Π²Π½ΠΈΠΌΠ°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ ΠΎΡΠ½ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ ΠΊ ΠΌΠ°Π»Π΅ΠΉΡΠΈΠΌ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡΠΌ Π°Π½Π°ΡΠΎΠΌΠΈΠΈ ΠΈ ΡΠΈΠ·ΠΈΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ ΠΈΠ·ΡΡΠ°Π΅ΠΌΠΎΠ³ΠΎ Π²ΠΈΠ΄Π°, Π΅Π³ΠΎ ΡΠ°Π·Π²ΠΈΡΠΈΡ ΠΈ ΡΠΎΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΌΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΡΠ½ΠΎΠ²ΡΠ²Π°ΡΡΡ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π½Π° ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ°Ρ ΡΠ²ΠΎΠΈΡ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΈΠΊΠΎΠ², Π½ΠΎ ΠΈ Π½Π° ΡΠΎΠ±ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ Π½Π°Π±Π»ΡΠ΄Π΅Π½ΠΈΡΡ Π·Π° ΠΏΠΎΠ²Π°Π΄ΠΊΠ°ΠΌΠΈ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅, ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΡ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°Π»ΠΈ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ±ΡΡΠ°ΡΡ ΠΈΡ Π·Π²ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΡΠ΅ΡΠΈ Π±ΡΠ»ΠΎ Π±Ρ ΠΏΡΡΡΠΎΠΉ ΡΡΠ°ΡΠΎΠΉ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ. ΠΠ½ΠΈ ΡΡΠ²Π΅ΡΠ΄ΠΈΠ»ΠΈΡΡ Π² ΡΡΠΎΠΌ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠΈ ΠΈ Π±Π»Π°Π³ΠΎΠ΄Π°ΡΡ ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΊΠΈΠ½ΠΎΠ·Π°ΠΏΠΈΡΠ΅ΠΉ ΠΎΠΏΡΡΠΎΠ² Ρ ΠΠΈΠΊΠΈ: ΡΡΡΠ΄Π½ΠΎΡΡΠΈ Ρ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π½Π΅ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ Π½Π΅ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΡ , Β«Π²ΡΠΌΡΡΠ΅Π½Π½ΡΡ Β» ΡΠ»ΠΎΠ² ΠΎΡΠ΅Π²ΠΈΠ΄Π½ΠΎ ΠΊΠΎΠ½ΡΡΠ°ΡΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ Ρ Π΅Π΅ Π²ΡΡΠ°Π·ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΆΠ΅ΡΡΠΈΠΊΡΠ»ΡΡΠΈΠ΅ΠΉ. ΠΠ°ΠΊ ΠΎΡΠΌΠ΅ΡΠ°Π»ΠΈ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΡ, ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ β Π΄ΠΎΠ²ΠΎΠ»ΡΠ½ΠΎ ΠΌΠΎΠ»ΡΠ°Π»ΠΈΠ²ΡΠ΅ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΠ΅: Π³ΡΡΠΏΠΏΠ° ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΠΊΠΎΡΠΌΠΈΡΡΡΡ Π½Π° ΡΠΈΠ³ΠΎΠ²ΠΎΠΌ Π΄Π΅ΡΠ΅Π²Π΅, Π° Π»ΡΠ΄ΠΈ ΠΏΡΠΎΠΉΠ΄ΡΡ Π²Π½ΠΈΠ·Ρ ΠΈ Π΅Π΅ Π½Π΅ Π·Π°ΠΌΠ΅ΡΡΡ. Π―Π·ΡΠΊ ΠΆΠ΅ΡΡΠΎΠ² Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ΅ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π» Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠΌΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Ρ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΈ. Π£ΠΆΠ΅ Π² 60-Π΅ Π³ΠΎΠ΄Ρ, Π±Π»Π°Π³ΠΎΠ΄Π°ΡΡ ΡΠ°Π½Π½ΠΈΠΌ ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ°ΠΌ ΠΠΆ. ΠΡΠ΄ΠΎΠ»Π» (VAN LAWICK-GOODALL 1968), Π―. Π²Π°Π½ Π₯ΠΎΡΡΠ° (VAN HOFF 1967), Π° ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΡΡΠ΄Π° Π΄ΡΡΠ³ΠΈΡ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ, Π±ΡΠ» ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ΅Π½ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΡΠ΅ΠΏΠ΅ΡΡΡΠ°Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅, ΡΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ ΡΠΎΠ»Ρ Π² ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΌ ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ»Π° Π²Π΅ΡΡΠΌΠ° ΡΠ°Π·Π½ΠΎΠΎΠ±ΡΠ°Π·Π½Π°Ρ ΠΆΠ΅ΡΡΠΎΠ²Π°Ρ ΡΠΈΠ³Π½Π°Π»ΠΈΠ·Π°ΡΠΈΡ.