ΠΠ° ΡΠ°Π·Π½ΡΡ ΡΡΠ°ΠΏΠ°Ρ ΠΈΠ·ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠΎΠΉ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΡ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»ΠΈ ΠΎΠ±ΡΠ°ΡΠ°Π»ΠΈ Π²Π½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΠ΅ Π½Π° ΡΠ°Π·Π½ΡΠ΅ Π΅Π΅ Π°ΡΠΏΠ΅ΠΊΡΡ, ΠΏΠΎΡΡΠΎΠΌΡ ΠΌΡ ΠΏΠΎΠΏΡΡΠ°Π΅ΠΌΡΡ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠΈΡΡ ΠΈΡ ΠΈ ΠΊΡΠ°ΡΠΊΠΎ ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΡΠΈΡΠ»ΠΈΠΌ, ΠΊΠ°ΠΊΠΈΠΌ ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΡΠΌ Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ½ΠΎ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΡΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅, ΡΡΠΎΠ±Ρ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ Π±ΡΠ»ΠΎ ΡΡΠΈΡΠ°ΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Π° ΠΎΠ²Π»Π°Π΄Π΅Π»Π° Ρ ΠΎΡΡ Π±Ρ ΡΠ»Π΅ΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΠΌΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ°.
ΠΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π₯ΠΎΠΊΠΊΠ΅ΡΠ°Π ΡΠ²ΡΠ·ΠΈ Ρ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΠΎΠΉ ΠΎΡΠ²ΠΎΠ΅Π½ΠΈΡ Π°Π½ΡΡΠΎΠΏΠΎΠΈΠ΄Π°ΠΌΠΈ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²-ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠΎΠ² ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ»ΠΈ ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ½ΠΎΡΡΡ ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠΈ ΡΠ·ΡΠΊΠ°, ΠΏΡΠ΅Π΄Π»ΠΎΠΆΠ΅Π½Π½ΡΠ΅ Π°ΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠΊΠΈΠΌ Π»ΠΈΠ½Π³Π²ΠΈΡΡΠΎΠΌ Π§. Π₯ΠΎΠΊΠΊΠ΅ΡΠΎΠΌ (HOCKETT 1960; ΡΠΌ. ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅: ΠΠΠΠΠ 1980, 2005; Π Π΅Π·Π½ΠΈΠΊΠΎΠ²Π° 2005). Π‘ΠΎΠ³Π»Π°ΡΠ½ΠΎ Π΅Π³ΠΎ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡΠΌ, ΡΠ·ΡΠΊ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°Π΅Ρ ΡΡΠ΄ΠΎΠΌ ΠΊΠ»ΡΡΠ΅Π²ΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ² (Π½Π° ΠΏΡΠΎΡΡΠΆΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΡΠ΄Π° Π»Π΅Ρ Π₯ΠΎΠΊΠΊΠ΅Ρ ΡΠΎΠ²Π΅ΡΡΠ΅Π½ΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π» ΡΠ²ΠΎΡ ΠΊΠΎΠ½ΡΠ΅ΠΏΡΠΈΡ, ΡΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ ΡΠΈΡΠ»ΠΎ ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠ΅Π² ΡΠ²Π΅Π»ΠΈΡΠΈΠ²Π°Π»ΠΎΡΡ). Π§Π°ΡΡΡ ΡΡΠΈΡ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ², Π½ΠΎ Π»ΠΈΡΡ ΠΎΡΠ΅Π½Ρ Π½Π΅Π±ΠΎΠ»ΡΡΠ°Ρ, ΠΏΡΠΈΡΡΡΠ° ΠΈ Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌ ΡΠ·ΡΠΊΠ°ΠΌ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ (Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, ΡΠ΅ΠΌΠ°Π½ΡΠΈΡΠ½ΠΎΡΡΡ).
ΠΡΠΈ Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·Π΅ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ Β«Π³ΠΎΠ²ΠΎΡΡΡΠΈΡ Β» ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΡΠ°ΡΠ΅ Π²ΡΠ΅Π³ΠΎ Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΡΡΡΡΡ ΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΡΠΈΠ΅ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²Π°: ΡΠ΅ΠΌΠ°Π½ΡΠΈΡΠ½ΠΎΡΡΡ β ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΠΏΡΠΈΡΠ²Π°ΠΈΠ²Π°ΡΡ ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΠΎΠ΅ Π·Π½Π°ΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΌΡ Π°Π±ΡΡΡΠ°ΠΊΡΠ½ΠΎΠΌΡ ΡΠΈΠΌΠ²ΠΎΠ»Ρ ΠΈ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΡΡΡ ΠΈΠΌ; ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΡΡΡ β ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡ ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π²Π°ΡΡ ΠΈ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°ΡΡ Π½Π΅ΠΎΠ³ΡΠ°Π½ΠΈΡΠ΅Π½Π½ΠΎΠ΅ ΡΠΈΡΠ»ΠΎ ΡΠΎΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΠΉ, ΠΏΡΠ΅ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΡΡ ΠΈΡΡ ΠΎΠ΄Π½ΡΠΉ ΠΎΠ³ΡΠ°Π½ΠΈΡΠ΅Π½Π½ΡΠΉ Π·Π°ΠΏΠ°Ρ ΡΠΈΠΌΠ²ΠΎΠ»ΠΎΠ²; ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΠΌΠ΅ΡΠ°Π΅ΠΌΠΎΡΡΡ β ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π΅Ρ, ΡΡΠΎ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅Ρ ΡΠΎΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΈ Π΅Π³ΠΎ ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°ΡΡ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π±ΡΡΡ ΡΠ΄Π°Π»Π΅Π½Ρ Π²ΠΎ Π²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½ΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠΎΡΡΡΠ°Π½ΡΡΠ²Π΅ ΠΎΡ ΠΈΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠΊΠ° ΡΠΎΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ (Β«ΡΠ°ΠΌΒ», Β«ΠΏΡΠ΅ΠΆΠ΄Π΅Β», Β«ΠΏΠΎΡΠΎΠΌΒ»). ΠΡΠΎ ΠΎΠ΄Π½ΠΎ ΠΈΠ· Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²Π°ΠΆΠ½ΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ² ΡΠ·ΡΠΊΠ° ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°, ΠΏΠΎΡΡΠΎΠΌΡ ΠΌΡ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΎΠ±Π½ΠΎ ΡΠ°ΡΡΠΌΠΎΡΡΠΈΠΌ, Π½Π°ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΎΠ½ΠΎ ΠΏΡΠΈΡΡΡΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΌΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅; ΠΊΡΠ»ΡΡΡΡΠ½Π°Ρ ΠΏΡΠ΅Π΅ΠΌΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ β ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄Π°Π²Π°ΡΡ ΠΈΠ½ΡΠΎΡΠΌΠ°ΡΠΈΡ ΠΎ ΡΠΌΡΡΠ»Π΅ ΡΠΈΠ³Π½Π°Π»ΠΎΠ² ΠΎΡ ΠΏΠΎΠΊΠΎΠ»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΊ ΠΏΠΎΠΊΠΎΠ»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄ΡΡΠ²ΠΎΠΌ ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°ΠΆΠ°Π½ΠΈΡ, Π° Π½Π΅ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ ΡΡΠ°Π±Π°ΡΡΠ²Π°Π½ΠΈΡ Π²ΠΈΠ΄ΠΎΡΠΏΠ΅ΡΠΈΡΠΈΡΠ½ΡΡ (Π²ΡΠΎΠΆΠ΄Π΅Π½Π½ΡΡ ) ΡΠΈΠ³Π½Π°Π»ΠΎΠ². ΠΠ½Π° ΡΠΎΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ΅Ρ ΠΎΡΠ»ΠΈΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ° ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°.
ΠΠΎΠΏΡΠΎΡ ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°Π΅Ρ Π»ΠΈ ΡΡΠΈΠΌΠΈ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²Π°ΠΌΠΈ ΡΡΠ²ΠΎΠ΅Π½Π½Π°Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΈ, Ρ ΡΠ°ΠΌΠΎΠ³ΠΎ Π½Π°ΡΠ°Π»Π° ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠΉ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»ΡΠ» Π½Π΅ΠΌΠ°Π»ΡΠΉ ΠΈΠ½ΡΠ΅ΡΠ΅Ρ. ΠΡ Π±ΡΠ΄Π΅ΠΌ ΠΎΡΠ²Π΅ΡΠ°ΡΡ Π½Π° Π½Π΅Π³ΠΎ ΠΈ ΠΏΠΎ Ρ ΠΎΠ΄Ρ ΠΎΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠΎΠ², ΠΈ Π² ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ°ΡΡΠ΅ΠΉ Π³Π»Π°Π²Π΅.
ΠΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠΈ Π₯ΠΎΠΊΠΊΠ΅ΡΠ° ΠΎΡΠ½ΡΠ΄Ρ Π½Π΅ ΠΈΡΡΠ΅ΡΠΏΡΠ²Π°ΡΡ Π²ΡΠ΅Ρ ΠΏΠ°ΡΠ°ΠΌΠ΅ΡΡΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΌ Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ½ΠΎ ΡΠ΄ΠΎΠ²Π»Π΅ΡΠ²ΠΎΡΡΡΡ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½. Π Π°ΡΡΠΌΠΎΡΡΠΈΠΌ Π½Π°ΠΈΠ±ΠΎΠ»Π΅Π΅ Π²Π°ΠΆΠ½ΡΠ΅ ΠΈΠ· ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠ΅Π², ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ²ΡΠΈΡ ΡΡ Π² ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ°Ρ ΡΠ°Π·Π½ΡΡ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ Π½Π° ΡΠ°Π·Π½ΡΡ ΡΡΠ°ΠΏΠ°Ρ .
Π£ΡΠΎΠ²Π΅Π½Ρ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ, Π»Π΅ΠΆΠ°ΡΠΈΠΉ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠ²ΠΡΡ ΠΎΠ΄Ρ ΠΈΠ· ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΡΡΠΎ ΡΠ»ΠΎΠ²ΠΎ Π΅ΡΡΡ ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°Ρ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ (ΠΡΠ³ΠΎΡΡΠΊΠΈΠΉ 1996; Π£ΡΠΏΠ΅Π½ΡΠΊΠΈΠΉ, Π² ΠΏΠ΅ΡΠ°ΡΠΈ), ΡΡΠ²Π°ΠΈΠ²Π°Π΅ΠΌΡΠ΅ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Π°ΠΌΠΈ Β«ΡΠ»ΠΎΠ²Π°Β» ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²-ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠΎΠ² Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ½Ρ ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΠ²Π°ΡΡΡΡ ΠΈ Ρ ΡΡΠΎΠΉ ΡΠΎΡΠΊΠΈ Π·ΡΠ΅Π½ΠΈΡ. ΠΠΎΠ·Π½ΠΈΠΊΠ°Π΅Ρ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎΡΡΡ ΠΏΡΠΎΠ²Π΅ΡΠΊΠΈ, ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½ Π»ΠΈ ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»ΡΠ΅ΠΌΡΠΉ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ΠΎΠΉ Π·Π½Π°ΠΊ Ρ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΠΎ ΠΊΠ»Π°ΡΡΠ΅ ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΡΡ ΡΠ²Π»Π΅Π½ΠΈΠΉ ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅ΡΠΎΠ² β Β«ΠΏΡΠΎΡΠΎΠΏΠΎΠ½ΡΡΠΈΠ΅ΠΌΒ», ΠΈΠ»ΠΈ Β«Π΄ΠΎΠ²Π΅ΡΠ±Π°Π»ΡΠ½ΡΠΌ ΠΏΠΎΠ½ΡΡΠΈΠ΅ΠΌΒ» (Π·Π½Π°ΠΊ-ΡΠ΅ΡΠ΅ΡΠ΅Π½Ρ) β ΠΈΠ»ΠΈ ΠΆΠ΅ Π΄Π΅Π»ΠΎ ΠΎΠ³ΡΠ°Π½ΠΈΡΠΈΠ²Π°Π΅ΡΡΡ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΠΏΡΠΎΡΡΠΎΠΉ ΡΡΠ»ΠΎΠ²Π½ΠΎ-ΡΠ΅ΡΠ»Π΅ΠΊΡΠΎΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠ²ΡΠ·ΠΈ (Π°ΡΡΠΎΡΠΈΠ°ΡΠΈΠΈ) ΠΌΠ΅ΠΆΠ΄Ρ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠΌ ΠΈ ΠΏΠΎΠ»ΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΡΡΡΠ΅Π³ΠΎ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅ΡΠ° (Π·Π½Π°ΠΊ-ΠΏΡΠΎΡΡΠ±Π°). Π ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ ΠΎΠ±ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ, Π»Π΅ΠΆΠ°ΡΠ΅Π³ΠΎ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠ², ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΡΡΠ΄ΠΈΡΡ ΠΏΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΠΊ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΎΡΡ β ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»Π΅Π½ΠΈΡ Π·Π½Π°ΠΊΠ° Π² Π±ΠΎΠ»Π΅Π΅ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅ ΡΠΈΡΠΎΠΊΠΎΠΌ Π΄ΠΈΠ°ΠΏΠ°Π·ΠΎΠ½Π΅ ΡΠΈΡΡΠ°ΡΠΈΠΉ, ΠΎΡΠ»ΠΈΡΠ°ΡΡΠΈΡ ΡΡ ΠΎΡ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠ½Π°ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ.
ΠΡΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ ΡΠΈΠ·ΠΈΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΎΠ² ΠΈ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΎΠ² Π² ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΌΠ΅ΡΠ΅ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΡΠΎΠΏΠΎΡΡΠ°Π²ΠΈΡΡ Ρ ΠΏΡΠΈΠ½ΡΡΡΠΌ Π² Π»ΠΈΠ½Π³Π²ΠΈΡΡΠΈΠΊΠ΅ ΠΏΠΎΠ»ΠΎΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΠΎ Β«ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠΉ ΡΡΠΎΠΉΠΊΠ΅Β», ΠΈΠ»ΠΈ Β«ΡΡΠ΅ΡΠ³ΠΎΠ»ΡΠ½ΠΈΠΊΠ΅ ΠΠ³Π΄Π΅Π½Π° ΠΈ Π ΠΈΡΠ°ΡΠ΄ΡΠ°Β», Ρ. Π΅. ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΡΡΠΎ ΡΠ»ΠΎΠ²Ρ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΡΠ΅Ρ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠΎΡ ΠΊΠΎΠ½ΠΊΡΠ΅ΡΠ½ΡΠΉ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅Ρ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΉ ΠΎΠ½ΠΎ Π² Π΄Π°Π½Π½ΡΠΉ ΠΌΠΎΠΌΠ΅Π½Ρ ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π΅Ρ (Π΄Π΅Π½ΠΎΡΠ°Ρ, ΠΈΠ»ΠΈ ΡΠ΅ΡΠ΅ΡΠ΅Π½Ρ), Π½ΠΎ ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΈ ΡΠΎ ΠΎΡΠ²Π»Π΅ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΠ΅ ΠΎΠΏΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠ΅, ΠΏΠΎ ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΌΡ ΡΡΠΎΡ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅Ρ ΠΌΠΎΠΆΠ½ΠΎ ΠΎΠΏΠΎΠ·Π½Π°ΡΡ.
ΠΡΠ΅Π΄Π½Π°ΠΌΠ΅ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΈΠΠ΄ΠΈΠ½ ΠΈΠ· Π²Π°ΠΆΠ½Π΅ΠΉΡΠΈΡ Π°ΡΠΏΠ΅ΠΊΡΠΎΠ² Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·Π° ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½ Ρ Π²ΡΡΡΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡΠ° ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΡΠ²Π»ΡΡΡΡΡ Π»ΠΈ Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π²ΠΎΠ»ΡΠ½ΡΠΌΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄Π½Π°ΠΌΠ΅ΡΠ΅Π½Π½ΡΠΌΠΈ, ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π»ΠΈ ΠΎΠ½ΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄Π°Π²Π°ΡΡ ΠΈΠ½ΡΠΎΡΠΌΠ°ΡΠΈΡ, ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ½ΡΡ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ Π³ΠΎΠ²ΠΎΡΡΡΠ΅ΠΌΡ (Π°Π΄ΡΠ΅ΡΠ°Π½ΡΡ), ΠΈΠ»ΠΈ ΠΆΠ΅ ΠΏΡΠΎΡΡΠΎ ΠΎΡΡΠ°ΠΆΠ°ΡΡ ΠΈΡ ΡΠΈΡΠΌΠΈΠ½ΡΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠΌΠΎΡΠΈΠΎΠ½Π°Π»ΡΠ½ΠΎΠ΅ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ½ΠΈΠ΅, ΠΊΠ°ΠΊ ΡΡΠΎ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎ Π΅ΡΡΠ΅ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΠΎΠΉ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠΈ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ ? Π‘ ΡΡΠΈΠΌ Π°ΡΠΏΠ΅ΠΊΡΠΎΠΌ ΡΠ΅ΡΠ½ΠΎ ΡΠ²ΡΠ·Π°Π½ΠΎ ΠΈ Π²ΡΡΡΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡΠ° ΠΎ ΡΠΎΠΌ, Π² ΠΊΠ°ΠΊΠΎΠΉ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ ΠΊ Π΄Π²ΡΡΡΠΎΡΠΎΠ½Π½Π΅ΠΌΡ ΠΎΠ±ΠΌΠ΅Π½Ρ Π·Π½Π°ΠΊΠ°ΠΌΠΈ, ΠΏΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ ΡΠ·ΡΠΊ β ΡΡΠΎ ΠΈΠΌΠ΅Π½Π½ΠΎ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° ΠΏΡΠ΅Π΄Π½Π°ΠΌΠ΅ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΠ³ΠΎ Π²Π·Π°ΠΈΠΌΠΎΠ΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΠΈΡ Ρ ΠΏΠΎΠΌΠΎΡΡΡ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠ².
ΠΡΠΎΠ΄ΡΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎΡΡΡ ΠΈ ΡΠ΅ΡΠ΅ΠΏΡΠΈΠ²Π½ΠΎΡΡΡΠ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠΌ ΡΠ·ΡΠΊΠ΅ ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ»ΠΎΠ² ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°Π·ΡΠΌΠ΅Π²Π°Π΅Ρ Π½Π°Π»ΠΈΡΠΈΠ΅ ΠΎΠ±ΠΎΠΈΡ ΡΡΠΈΡ ΡΠ²ΠΎΠΉΡΡΠ², ΡΠΎΠ³Π΄Π° ΠΊΠ°ΠΊ ΠΏΡΠΈ ΠΎΡΠ΅Π½ΠΊΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎ ΡΠ±Π΅Π΄ΠΈΡΡΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ½ΠΈ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΏΡΠΎΠ΄ΡΡΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ Π·Π½Π°ΠΊΠΈ Π² ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΠΎΠΌ ΠΊΠΎΠ½ΡΠ΅ΠΊΡΡΠ΅, Π½ΠΎ ΠΈ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°ΡΡ ΠΎΠ±ΡΠ°ΡΠ΅Π½Π½ΡΠ΅ ΠΊ Π½ΠΈΠΌ Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΡ Π½Π΅Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΠΌΠΎ ΠΎΡ ΡΠΈΡΡΠ°ΡΠΈΠΈ, Π² ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ ΡΠ΅ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π½ΠΎΡΡΡΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ½ΠΈ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½Ρ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΊ Β«Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΡΒ», Π½ΠΎ ΠΈ ΠΊ Β«ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΡΒ».
Π‘ΠΈΠ½ΡΠ°ΠΊΡΠΈΡΠΠ°ΠΊΠΎΠ½Π΅Ρ, ΠΎΠ΄ΠΈΠ½ ΠΈΠ· Π²Π°ΠΆΠ½Π΅ΠΉΡΠΈΡ ΠΏΠ°ΡΠ°ΠΌΠ΅ΡΡΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΉ ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎ Π°Π½Π°Π»ΠΈΠ·ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ Π½Π° ΡΠ°Π½Π½ΠΈΡ ΡΡΠ°ΠΏΠ°Ρ ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΠΉ, ΡΡΠΎ Π²ΡΡΡΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡΠ° ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π»ΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ ΡΡΡΠΎΠΈΡΡ ΡΠ²ΠΎΠΈ Β«Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΡΒ», ΡΠΎΠ±Π»ΡΠ΄Π°Ρ ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΠΏΠΎΡΡΠ΄ΠΎΠΊ Β«ΡΠ»ΠΎΠ²Β», ΠΈ ΠΏΡΠΎΡΠ²Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Π»ΠΈ ΡΡΠ° ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΡ ΡΠΏΠΎΠ½ΡΠ°Π½Π½ΠΎ, Π° Π½Π΅ ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠ΅Π·ΡΠ»ΡΡΠ°Ρ ΠΊΠΎΠΏΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΈΡ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠ΅Π½Π΅ΡΠΎΠ².
Π Π°Π·ΡΠΌΠ΅Π΅ΡΡΡ, ΠΏΡΠΈ ΠΎΡΠ΅Π½ΠΊΠ΅ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΈΡ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΡΠ΅ΠΌ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΈΠ½ΡΠΌ ΠΈΠ· ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΡΠΈΡΠ»Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΈΠ΅Π² ΠΈΠ»ΠΈ Π΄Π°ΠΆΠ΅ Π²ΡΠ΅ΠΉ ΠΈΡ ΡΠΎΠ²ΠΎΠΊΡΠΏΠ½ΠΎΡΡΠΈ Π½Π΅ΠΎΠ±Ρ ΠΎΠ΄ΠΈΠΌΠΎ ΡΠΎΠ±Π»ΡΠ΄Π°ΡΡ ΡΠΌΠ΅ΡΠ΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ ΠΈ ΠΏΠΎΠΌΠ½ΠΈΡΡ ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΡΡΠΎ Π² ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ Π²Π½Π΅ΡΠ½Π΅ ΡΡ ΠΎΠ΄Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΌΠΎΠ³ΡΡ Π»Π΅ΠΆΠ°ΡΡ ΡΠΎΠ²Π΅ΡΡΠ΅Π½Π½ΠΎ ΡΠ°Π·Π½ΡΠ΅ ΠΊΠΎΠ³Π½ΠΈΡΠΈΠ²Π½ΡΠ΅ ΠΌΠ΅Ρ Π°Π½ΠΈΠ·ΠΌΡ.
ΠΠΈΠ΄Ρ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²-ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠΎΠ²
ΠΠΎΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΡ ΠΎΠΏΡΡΡ Π. ΠΈ Π. ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠΎΠ² Π±ΡΠ»ΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΡΠΌΠΈ, ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΈΠ΅, Π³ΠΎΠ²ΠΎΡΡ ΠΎ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π΅ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅, ΠΏΠΎΠ΄ΡΠ°Π·ΡΠΌΠ΅Π²Π°ΡΡ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½ (AmSLan: American Sign Language) β ΡΠΏΡΠΎΡΠ΅Π½Π½ΡΡ Π²Π΅ΡΡΠΈΡ ΠΆΠ΅ΡΡΠΎΠ²ΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ° Π°ΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠΊΠΈΡ Π³Π»ΡΡ ΠΎΠ½Π΅ΠΌΡΡ . ΠΠ΅ΡΠ²ΠΎΠ΅ Π²ΡΠ΅ΠΌΡ ΡΡΠΎΡ ΡΠ·ΡΠΊ Π΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ Π±ΡΠ» ΠΏΡΠ°ΠΊΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈ Π΅Π΄ΠΈΠ½ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΏΠΎΡΡΠ΅Π΄Π½ΠΈΠΊΠΎΠΌ Π² ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΠΈ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ° ΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½. ΠΠΎΡΠ»Π΅ Π£ΠΎΡΠΎ Π΅ΠΌΡ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Π»ΠΈ ΡΡΠ°Π·Ρ Π½Π΅ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΈΡ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΠΊΠ°ΠΊ Π² Π»Π°Π±ΠΎΡΠ°ΡΠΎΡΠΈΠΈ ΡΠ°ΠΌΠΈΡ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠΎΠ² (ΠΠΎΠΉΡ, Π’Π°ΡΡ, ΠΠ°Ρ ΠΈ ΠΠΈΠ»ΠΈ), ΡΠ°ΠΊ ΠΈ Ρ Π½Π΅ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΈΡ ΡΠ½ΡΡΠ·ΠΈΠ°ΡΡΠΎΠ²-ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ Π²Π·ΡΠ»ΠΈ Π² ΡΠ²ΠΎΠΈ ΡΠ΅ΠΌΡΠΈ Π΄Π΅ΡΠ΅Π½ΡΡΠ΅ΠΉ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΠΈ ΠΏΡΡΠ°Π»ΠΈΡΡ ΠΏΠΎΠ²ΡΠΎΡΠΈΡΡ ΠΈ ΠΏΡΠΎΠ²Π΅ΡΠΈΡΡ Π΄ΠΎΡΡΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ Π£ΠΎΡΠΎ (ΠΡΡΠΈ, ΠΠ»Π»ΠΈ ΠΈ Π΄Ρ.). ΠΠΌΡΠ»Π΅Π½ ΡΡΠ°Π» ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠΌ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΠΈ Π΄Π»Ρ Π΄Π²ΡΡ Π³ΠΎΡΠΈΠ»Π» (ΠΠΎΠΊΠΎ ΠΈ ΠΠ°ΠΉΠΊΠ»Π°), ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ , Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°Ρ Ρ 1972 Π³ΠΎΠ΄Π°, Π²ΠΎΡΠΏΠΈΡΡΠ²Π°Π΅Ρ ΠΈ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Π΅Ρ Π€ΡΡΠ½ΡΠΈΠ½ ΠΠ°ΡΡΠ΅ΡΡΠΎΠ½ (ΠΠΠ’Π’ΠΠ Π‘ΠΠ Π ΠΠ . 2000; PATTERSON 1978; Patterson, Cohn 1990). Π Π½Π°ΡΠ°Π»Π΅ 80-Ρ Π³ΠΎΠ΄ΠΎΠ² ΠΊ ΡΡΠΎΠΉ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠ°Π½ΠΈΠΈ ΠΏΡΠΈΡΠΎΠ΅Π΄ΠΈΠ½ΠΈΠ»ΡΡ ΠΈ ΠΎΡΠ°Π½Π³ΡΡΠ°Π½ Π§Π°Π½ΡΠ΅ΠΊ (MILES 1983, 1990, 1997).
Π‘Π»Π΅Π΄ΡΠ΅Ρ, ΡΠ°Π·ΡΠΌΠ΅Π΅ΡΡΡ, ΠΎΠ³ΠΎΠ²ΠΎΡΠΈΡΡΡΡ, ΡΡΠΎ ΡΠ΅ΡΠΌΠΈΠ½ Β«Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½Β» ΡΠΏΠΎΡΡΠ΅Π±Π»ΡΠ΅ΡΡΡ Π·Π΄Π΅ΡΡ Π² Π·Π½Π°ΡΠΈΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΡΠ΅ΠΏΠ΅Π½ΠΈ ΡΡΠ»ΠΎΠ²Π½ΠΎ, Ρ. ΠΊ. ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° ΠΆΠ΅ΡΡΠΎΠ², ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ ΡΡΠ²Π°ΠΈΠ²Π°Π»ΠΈ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½Ρ, Π½Π΅ Π±ΡΠ»Π° ΠΏΠΎΠ»Π½ΡΠΌ Π°Π½Π°Π»ΠΎΠ³ΠΎΠΌ ΡΠΎΠ³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠ°, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠΌ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡΡΡΡ Π³Π»ΡΡ ΠΎΠ½Π΅ΠΌΡΠ΅ Π»ΡΠ΄ΠΈ Π² ΠΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ΅. ΠΠ°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, Π³ΡΠ°ΠΌΠΌΠ°ΡΠΈΠΊΠ° ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ΡΠ΅Π³ΠΎ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½Π° ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π»Π° Π³ΡΠ°ΠΌΠΌΠ°ΡΠΈΠΊΠ΅ ΡΡΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π°Π½Π³Π»ΠΈΠΉΡΠΊΠΎΠ³ΠΎ, ΡΠΎΠ³Π΄Π° ΠΊΠ°ΠΊ Π½Π°ΡΡΠΎΡΡΠΈΠΉ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½ Π½Π°ΡΡΠ΄Ρ Ρ Π½Π΅ΠΉ ΠΎΠ±Π»Π°Π΄Π°Π΅Ρ ΠΈ ΡΠ²ΠΎΠΈΠΌΠΈ ΠΎΡΠΎΠ±ΡΠΌΠΈ ΠΏΡΠ°Π²ΠΈΠ»Π°ΠΌΠΈ (Π₯ΠΠΠΠΠΠ‘ 2000). ΠΠ΅ Π²Π΄Π°Π²Π°ΡΡΡ Π²ΠΎ Π²ΡΠ΅ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΎΠ±Π½ΠΎΡΡΠΈ, ΡΠΏΠΎΠΌΡΠ½Π΅ΠΌ Π»ΠΈΡΡ, ΡΡΠΎ ΠΏΠΎ ΠΎΡΠ΅Π½ΠΊΠ°ΠΌ ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΈΡΡΠΎΠ² ΠΆΠ΅ΡΡΠΎΠ²Π°Ρ ΡΠ΅ΡΡ ΠΎΠ±Π΅Π·ΡΡΠ½ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π»Π° ΡΠΊΠΎΡΠ΅Π΅ Β«Π»Π΅ΠΏΠ΅ΡΡΒ» Π΄Π²ΡΡ Π»Π΅ΡΠ½ΠΈΡ Π³Π»ΡΡ ΠΎΠ½Π΅ΠΌΡΡ Π΄Π΅ΡΠ΅ΠΉ, ΡΠ΅ΠΌ ΡΠ·ΡΠΊΡ Π²Π·ΡΠΎΡΠ»ΡΡ . Π’Π΅ΠΌ Π½Π΅ ΠΌΠ΅Π½Π΅Π΅, ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΡΠ΅ ΠΆΠ΅ΡΡΡ ΠΈ Π½Π΅ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΏΡΠ°Π²ΠΈΠ»Π° ΠΈΡ ΠΎΠ±ΡΠ΅Π΄ΠΈΠ½Π΅Π½ΠΈΡ Π²ΠΎ ΡΡΠ°Π·Ρ, Ρ Π°ΡΠ°ΠΊΡΠ΅ΡΠ½ΡΠ΅ Π΄Π»Ρ Π°ΠΌΡΠ»Π΅Π½Π°, Π² ΡΡΠΎΠΉ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ΅ ΠΏΡΠΈΡΡΡΡΡΠ²ΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ.
ΠΡΠ΅ ΠΎΠ΄ΠΈΠ½ ΠΏΠΎΠ΄Ρ ΠΎΠ΄ ΠΊ ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΠΎΠΉ ΠΏΡΠΎΠ±Π»Π΅ΠΌΡ ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ ΡΡΠΏΡΡΠ³ΠΈ ΠΠ½Π½ ΠΈ ΠΡΠ²ΠΈΠ΄ ΠΡΠΈΠΌΡΠΊ (Premack & Premack 1972, 2003), ΡΠ°Π±ΠΎΡΠ°Π²ΡΠΈΠ΅ Ρ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π‘Π°ΡΠΎΠΉ. Π ΠΎΡΠ»ΠΈΡΠΈΠ΅ ΠΎΡ ΠΠ°ΡΠ΄Π½Π΅ΡΠΎΠ², ΡΡΠΏΡΡΠ³ΠΈ ΠΡΠΈΠΌΡΠΊ ΠΏΠ΅ΡΠ²ΠΎΠ½Π°ΡΠ°Π»ΡΠ½ΠΎ ΠΎΠΏΠΈΡΠ°Π»ΠΈΡΡ Π½Π° ΡΠΈΡΡΠΎ Π±ΠΈΡ Π΅Π²ΠΈΠΎΡΠΈΡΡΡΠΊΠΈΠ΅ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΠ½ΠΈ ΡΡΠΈΡΠ°Π»ΠΈ, ΡΡΠΎ Π»ΡΠ±ΠΎΠ΅, Π² ΡΠΎΠΌ ΡΠΈΡΠ»Π΅ ΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ Π±ΡΡΡ ΡΡΠΎΡΠΌΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½ΠΎ Π·Π° ΡΡΠ΅Ρ Β«ΡΠΎΡΠ΅ΡΠ°Π½ΠΈΡ, ΡΠΎΠ²ΠΏΠ°Π΄Π΅Π½ΠΈΡ ΠΈ ΠΏΠΎΠ΄ΠΊΡΠ΅ΠΏΠ»Π΅Π½ΠΈΡΒ» ΡΡΠΈΠΌΡΠ»ΠΎΠ² ΠΈ ΡΠ΅Π°ΠΊΡΠΈΠΉ. ΠΠΎ ΠΈΡ ΠΌΠ½Π΅Π½ΠΈΡ, Π΄Π»Ρ ΡΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΠΎΠ±Ρ Π½Π°ΡΡΠΈΡΡ ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ ΡΠ·ΡΠΊΡ ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΠΊΠ°, ΠΈΡΡΠ»Π΅Π΄ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»Ρ Π΄ΠΎΠ»ΠΆΠ΅Π½ ΡΠ½Π°ΡΠ°Π»Π° ΠΌΡΡΠ»Π΅Π½Π½ΠΎ ΡΠ°ΡΡΠ»Π΅Π½ΠΈΡΡ Π΅Π³ΠΎ ΡΠ·ΡΠΊΠΎΠ²ΠΎΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ Π½Π° Π½Π΅ΠΊΠΈΠ΅ ΡΠ»Π΅ΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠΎΠ½Π΅Π½ΡΡ, Π²ΡΠ΄Π΅Π»ΠΈΡΡ ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π½ΡΠ΅ ΠΏΠ°ΡΠ°ΠΌΠ΅ΡΡΡ, Ρ Π°ΡΠ°ΠΊΡΠ΅ΡΠΈΠ·ΡΡΡΠΈΠ΅ ΡΠ·ΡΠΊ ΡΠΎΠ³Π»Π°ΡΠ½ΠΎ ΡΠΎΠ²ΡΠ΅ΠΌΠ΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΡΠ°Π²Π»Π΅Π½ΠΈΡΠΌ Π»ΠΈΠ½Π³Π²ΠΈΡΡΠΈΠΊΠΈ. ΠΠ°ΡΠ΅ΠΌ ΡΠ»Π΅Π΄ΡΠ΅Ρ ΠΏΡΠΈΠ΄ΡΠΌΠ°ΡΡ ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΡ ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ, ΠΏΠΎΠ·Π²ΠΎΠ»ΡΡΡΡΡ Π²Π²Π΅ΡΡΠΈ ΡΡΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΏΠΎΠ½Π΅Π½ΡΡ Π² ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΠΈΠ΅ ΠΆΠΈΠ²ΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ, ΠΈ Π΄Π°Π»Π΅Π΅ ΠΎΠ±ΡΡΠ°ΡΡ (Π΄ΡΠ΅ΡΡΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ) ΡΠΈΠΌΠΏΠ°Π½Π·Π΅ Π² ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΠΈΠΈ Ρ ΡΡΠΎΠΉ ΠΏΡΠΎΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΠΎΠΉ.
ΠΠΎΡΠ»Π΅ ΡΡΠ΄Π° Π½Π΅ΡΠ΄Π°ΡΠ½ΡΡ ΠΏΠΎΠΏΡΡΠΎΠΊ ΡΠΎΠ·Π΄Π°ΡΡ ΠΈΡΠΊΡΡΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΉ (Π½Π΅Π°ΠΊΡΡΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠΉ) ΡΠ·ΡΠΊ ΠΡΠΈΠΌΡΠΊΠΈ ΠΏΠ΅ΡΠ΅ΡΠ»ΠΈ ΠΊ Π½Π°ΠΌΠ°Π³Π½ΠΈΡΠ΅Π½Π½ΡΠΌ ΠΏΠ»Π°ΡΡΠΈΠΊΠΎΠ²ΡΠΌ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½Π°ΠΌ ΡΠ°Π·Π»ΠΈΡΠ½ΠΎΠΉ ΡΠΎΡΠΌΡ, ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π²ΡΠΈΠΌ ΡΠ»ΠΎΠ²Π°. ΠΠ½ΠΈ ΡΠ°ΡΠΏΠΎΠ»Π°Π³Π°Π»ΠΈ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½Ρ Π² ΠΎΠΏΡΠ΅Π΄Π΅Π»Π΅Π½Π½ΠΎΠΌ ΠΏΠΎΡΡΠ΄ΠΊΠ΅ Π½Π° Π²Π΅ΡΡΠΈΠΊΠ°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΌΠ°Π³Π½ΠΈΡΠ½ΠΎΠΉ Π΄ΠΎΡΠΊΠ΅, ΠΈ Π‘Π°pΠ° ΠΌΠΎΠ³Π»Π° Β«Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°ΡΡΡΡΒ» ΡΠ°ΠΌΠ°, ΡΠ°ΠΊΠΆΠ΅ ΠΏΠΎΠΌΠ΅ΡΠ°Ρ Π½Π° ΡΡΡ Π΄ΠΎΡΠΊΡ ΡΠΎΠΎΡΠ²Π΅ΡΡΡΠ²ΡΡΡΠΈΠ΅ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½Ρ. ΠΠΎ ΡΠ²ΠΎΠ΅ΠΉ ΠΊΠΎΠ½ΡΠΈΠ³ΡΡΠ°ΡΠΈΠΈ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½Ρ (ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈ Π»Π΅ΠΊΡΠΈΠ³ΡΠ°ΠΌΠΌΡ, ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΠ΅ ΠΏΠΎΠ·Π΄Π½Π΅Π΅ Π² ΡΠ·ΡΠΊΠ΅ ΠΉΠ΅ΡΠΊΠΈΡ, ΡΠΌ. Π΄Π°Π»Π΅Π΅) Π½ΠΈΠΊΠ°ΠΊ Π½Π΅ Π½Π°ΠΏΠΎΠΌΠΈΠ½Π°Π»ΠΈ ΡΠ΅ ΠΏΡΠ΅Π΄ΠΌΠ΅ΡΡ ΠΈ Π΄Π΅ΠΉΡΡΠ²ΠΈΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΠΎΠ½ΠΈ ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π»ΠΈ. ΠΠ°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΡΠ±Π»ΠΎΠΊΠ° ΡΠ»ΡΠΆΠΈΠ» ΡΡΠ΅ΡΠ³ΠΎΠ»ΡΠ½ΠΈΠΊ (ΡΠΈΡ. 21), Π° ΡΠ»ΠΎΠ²ΠΎ Β«ΡpΡΠΊΡΡΒ» ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°Π»ΠΎΡΡ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠΌ, ΡΡΠΎΠ»Ρ ΠΆΠ΅ ΠΏΡΠΎΠΈΠ·Π²ΠΎΠ»ΡΠ½ΡΠΌ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½ΠΎΠΌ.
Π ΠΈΡ. 21. ΠΡΠΈΠΌΠ΅ΡΡ ΠΏΡΠΎΡΠ΅Π΄ΡΡΡ ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ Π‘Π°ΡΡ Π·Π½Π°ΠΊΠ°ΠΌ Β«Π½Π°Π·ΡΠ²Π°Π΅ΡΡΡΒ» (Π²Π²Π΅ΡΡ Ρ) ΠΈ Β«Π½Π΅ Π½Π°Π·ΡΠ²Π°Π΅ΡΡΡΒ» (Π²Π½ΠΈΠ·Ρ) (ΠΏΠΎ PREMACK, PREMACK 2003, Ρ ΠΈΠ·ΠΌΠ΅Π½Π΅Π½ΠΈΡΠΌΠΈ). ΠΠ΅ΡΠΎΠ½-1 β Β«Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ (ΠΈΠΌΡ)Β» ΡΠ±Π»ΠΎΠΊΠ°; ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½-2 β Β«Π½Π΅ Π΅ΡΡΡ Π½Π°Π·Π²Π°Π½ΠΈΠ΅ (ΠΈΠΌΡ)Β» ΡΠ±Π»ΠΎΠΊΠ°.
ΠΠ°ΡΡΠ΄Ρ Ρ ΡΡΠΈΠΌ ΠΈΠΌΠ΅Π»ΠΈΡΡ ΠΈ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½Ρ, ΠΎΠ±ΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ°ΡΡΠΈΠ΅ Π°Π±ΡΡΡΠ°ΠΊΡΠ½ΡΠ΅ ΠΏΠΎΠ½ΡΡΠΈΡ: Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, Π·Π½Π°ΠΊ ΠΏΡΠΎΡΡΠ±Ρ, Π·Π½Π°ΠΊ ΡΡΠ»ΠΎΠ²ΠΈΡ (Β«Π΅ΡΠ»ΠΈβ¦ ΡΠΎΒ»), Π·Π½Π°ΠΊ ΠΎΡΡΠΈΡΠ°Π½ΠΈΡ, Π·Π½Π°ΠΊ Β«Π½Π°Π·ΡΠ²Π°Π΅ΡΡΡΒ» ΠΈ Ρ. ΠΏ. Π‘Π°pΠ° ΠΎΡΠ²ΠΎΠΈΠ»Π° 120 ΡΠ°ΠΊΠΈΡ Π·Π½Π°ΠΊΠΎΠ², ΠΌΠΎΠ³Π»Π° Π²ΡΠΏΠΎΠ»Π½ΡΡΡ Π·Π°Π΄Π°Π½ΠΈΡ ΠΈ ΠΎΡΠ²Π΅ΡΠ°ΡΡ Π½Π° Π²ΠΎΠΏΡΠΎΡΡ, ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠ±ΠΈΠ½Π°ΡΠΈΠΈ ΠΈΠ· Π½Π΅ΡΠΊΠΎΠ»ΡΠΊΠΈΡ ΠΆΠ΅ΡΠΎΠ½ΠΎΠ². Π ΠΎΡΠ»ΠΈΡΠΈΠ΅ ΠΎΡ Π£ΠΎΡΠΎ (ΡΠΌ. Π΄Π°Π»Π΅Π΅), Π‘Π°ΡΡ ΡΡΠ°Π·Ρ ΠΎΠ±ΡΡΠ°Π»ΠΈ ΠΏΠΎΡΡΡΠΎΠ΅Π½ΠΈΡ ΡΡΡΠΎΠ³ΠΎ ΡΡΡΡΠΊΡΡΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΡ ΡΡΠ°Π·, Π½Π°ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Ρ, Β«ΠΠ‘ΠΠ Π‘ΠΠ Π ΠΠΠ‘Π’ΠΠΠΠ’ Π§ΠΠ¨ΠΠ£ ΠΠ Π‘Π’ΠΠ, Π’Π ΠΠΠ Π ΠΠΠ‘Π’ ΠΠ Π―ΠΠΠΠΠΒ», Β«ΠΠΠΠΠΠΠ’Π¬ ΠΠΠ ΠΠ§ΠΠΠΠ«Π (Π° Π·Π°ΡΠ΅ΠΌ ΠΈ Π΄ΡΡΠ³ΠΈΠ΅ ΡΠ²Π΅ΡΠ°) ΠΠΠ‘Π ΠΠ ΠΠ ΠΠ‘ΠΠ«Π ΠΠΠΠΠΠ‘Β». Π ΡΠ²ΡΠ·ΠΈ Ρ ΡΠ°ΠΊΠΎΠΉ ΡΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΊΠΎΠΉ ΠΏΡΠΎΡΠ΅ΡΡ ΠΎΠ±ΡΡΠ΅Π½ΠΈΡ Π‘Π°ΡΡ ΠΏΡΠΎΠΈΡΡ ΠΎΠ΄ΠΈΠ» ΠΊΠ°ΠΊ ΡΠΈΠΏΠΈΡΠ½Π°Ρ Π²ΡΡΠ°Π±ΠΎΡΠΊΠ° Π΄ΠΈΡΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΡΠΈΡΠΎΠ²ΠΎΡΠ½ΡΡ ΡΡΠ»ΠΎΠ²Π½ΡΡ ΡΠ΅ΡΠ»Π΅ΠΊΡΠΎΠ², ΡΡΠ΅Π±ΡΡΡΠ°Ρ ΡΠΎΡΠ΅Π½ ΡΠΎΡΠ΅ΡΠ°Π½ΠΈΠΉ ΠΏΡΠΈ ΠΏΠΎΡΡΠΎΡΠ½Π½ΠΎΠΌ ΠΏΠΈΡΠ΅Π²ΠΎΠΌ ΠΏΠΎΠ΄ΠΊΡΠ΅ΠΏΠ»Π΅Π½ΠΈΠΈ (ΡΠΈΡ. 22). ΠΡΠ΅ ΠΎΠ΄Π½Π° ΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½Π½ΠΎΡΡΡ ΡΠΎΡΡΠΎΡΠ»Π° Π² ΡΠΎΠΌ, ΡΡΠΎ ΡΡΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄Π»ΠΎΠΆΠ΅Π½ΠΈΡ Π½Π΅ Π±ΡΠ»ΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΌΡΠ½ΠΈΠΊΠ°ΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌΠΈ ΠΏΠΎ ΡΠ²ΠΎΠ΅ΠΉ ΠΏΡΠΈΡΠΎΠ΄Π΅ ΠΈ Π½ΠΈΠΊΠ°ΠΊΠΈΡ ΡΠΏΠΎΠ½ΡΠ°Π½Π½ΡΡ Β«Π²ΡΡΠΊΠ°Π·ΡΠ²Π°Π½ΠΈΠΉΒ» Π‘Π°ΡΠ° Π½Π΅ Π΄Π΅Π»Π°Π»Π°.